Sint-Eligiuskerk Eine

De oorsprong van de Sint-Eligiuskerk is zeer oud. Reeds in de jaren 840 wordt de kerk vermeld. In de 9e eeuw behoorde Eine samen met Pamele tot de grafelijke leen van Petegem. Met de dood van Ingelbrecht II van Petegem (1034) werd het erfgoed in drie verdeeld, waarbij het domein Eine aan Adalard I en later aan diens zoon Cono I toekwam. De eigen kerk van deze heerlijkheid, die van oorsprong zuiver Romaans was, bezat ook een crypte en een kapittel, wat wijst op een praktijk van bedevaarten. In 1078 wordt de Sint-Eleutheriuskapel vernoemd te Eine en in 1171 werd deze omgebouwd tot Sint-Eligiuskerk. In 1181 kwam het domein in handen van Graaf Geraard van Landast uit het adellijk geslacht van Douai. Onder zijn zoon Arnulf I werd de kerk van Eine toevertrouwd aan het patronaat van het bisdom Doornik. Het kapittel groeide door stichtingen uit tot een bemanning van zes bedienaars, later kanunniken genoemd. Het telde verder nog twee vicarissen, een scholaster, twee kosters en drie kapelanen. Onder de Franse Revolutie werd het kapittel opgeheven. In 1387 werd het koor vergroot en werd de kapel van Landast en de sacristie gebouwd. In de achttiende eeuw werd het schip naar het westen toe verlengd en met een rococo-gevel afgesloten. Toen werd hete hele interieur door het aanbrengen van Lodewijk XV stuc gemoderniseerd en werden de vensters verbouwd.

De kerk werd regelmatig hersteld, verbouwd en verfraaid en na de restauratiewerken van 1911 kwam de kerk opnieuw onder vuur te liggen aan het einde van WO I, waarna de kerk zo veel mogelijk in haar Romaanse stijl werd geprofileerd. De bonte mengeling van stijlkenmerken getuigt van haar bewogen verleden.
Hieronder zien we hoe er gedurende 4 jaar (1918-1922) met man en macht werd gewerkt aan de wederopbouw van de kerk.

Tijdens delfwerken voor de verwarmingsinstallatie in 1970 werd de crypte, waarvan het bestaan niet meer vermoed werd, opnieuw blootgelegd en toegankelijk gemaakt. 

De hele crypte is decoratief met muurschilderingen bedekt die dateren van omstreeks 1300. Deze mooie fresco's dreigen helaas verloren te gaan.

In 2025-2026 werd de kerk grondig gerestaureerd zodat ze opnieuw schittert

De Sint-Eligiuskerk … dat ze speciaal is, weten we al lang. Er is haar vroeg Middeleeuwse crypte, er zijn haar mooie schilderijen, er zijn haar unieke en grandioze klokken, maar er is zoveel meer!

In de kerk van Eine zijn er eeuwenoude, prachtig geborduurde en unieke kazuifels en koorkappen.

Een kazuifel is het opperkleed dat een priester draagt als hij de mis celebreert. Al naargelang de tijd in de kerkelijke agenda, heeft die kazuifel een andere kleur: wit wordt gedragen op de kerkelijke hoogdagen van Kerstmis en Pasen (voor Pasen kan ook goud) - paars tijdens de vasten en advent - rood bij feesten van de Heilige Geest zoals op Pinksteren - groen, de kleur van de hoop, voor alle andere dagen. In tegenstelling tot een kazuifel, wordt een koorkap niet gedragen tijdens de mis maar eerder tijdens processies, tijdens het lof, de getijden, …

De Sint-Eligiuskerk is van oudsher een kapittelkerk of collegiale kerk. Misschien is het daarom dat ze beschikt over een aantal heel oude, waardevolle en met gouddraad geborduurde kazuifels en koorkappen.

De leden van de kerkfabriek Sint-Eligius Eine, vonden het zonde die waardevolle kazuifels te laten verkommeren in de kasten van de sacristie: van zoveel schoonheid moet iedereen die de kerk bezoekt, kunnen genieten. Daarom liet de kerkfabriek 2 vitrinekasten maken waarin samen 5 koorkappen en 3 kazuifels worden tentoongesteld. De 2 kazuifels (rood en goud) en 1 koorkap (rood) in de eerste kast, zijn gemaakt in de 16^de eeuw; de tweede koorkap (goud) dateert van het einde van de 17^de eeuw. Ze zijn gemaakt uit damast, schapenwol en goudbrokaat. Wie ze gemaakt heeft is helaas niet bekend. Er is een uitgebreide iconografie op geborduurd (deze zal worden vermeld bij het desbetreffende object in de kasten): van de geboorte van Jezus tot het passieverhaal. 

De kazuifel (paars-wit) en 3 koorkappen (2 rode en 1 paarse) in de 2^de kast, zijn een beetje jonger en er zijn vooral religieuze symbolen op geborduurd.
De inboedel van onze kerk is gearchiveerd door het KIK (Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium). Het is een wetenschappelijke instelling die is belast met de documentatie, studie en conservatie-restauratie van het culturele en artistieke erfgoed van België. Het zijn de onderzoekers van het KIK die onze kazuifels beoordeelden als ‘uiterst waardevol en uniek voor ons land’.

Elke misganger kan vóór of na de mis gerust rondwandelen om te genieten van al het mooie dat onze kerk te bieden heeft.
Joke Huysman

De Reliekhouder van het Heilig Kruis uit de Sint-Eligiuskerk in Eine (Oudenaarde) is een erkend Vlaams topstuk.

De Griekse inscriptie op de relikwie luidt in vertaling:
'Hare koninklijke hoogheid prinses Maria wijdt aan U, glorierijke Maagd, deze tak van Eden, de levensboom, toe.'

Hieruit heeft men de opdrachtgeefster geïdentificeerd als Maria Komnenos, dochter van de Byzantijnse keizer Alexis I Komnenos. Guarinus, afkomstig uit Douai, werd na de verovering van Constantinopel tijdens de Vierde Kruistocht aartsbisschop van Thessalonika en onderhield nauwe relaties met het nieuwe keizerrijk.

Hij zou bij zijn terugkeer de relikwie van het H. Kruis geschonken hebben aan de graaf van Landast, die de heerlijkheid van Eine bezat, maar wiens familie in Douai woonde.
Rond het feest van de Kruisverheffing op Kermis Eine wordt de relikwie jaarlijks uitgesteld tijdens de eucharistieviering.

Volgens historici zou de ruiterommegang ontstaan zijn als gevolg van de kruistocht tussen 1174-1204, waarin graaf Arnold, zoon van Gerard de Landast, mee optrok.

Bij de succesvolle terugkomst zou graaf Arnold ontvangen zijn door ruiters van Melden en omliggende parochies. Daarna zou de geweldige grote groep ruiters als dank naar de kerk van Eine zijn getrokken. De legende vertelt erbij dat graaf Arnold de Landast, uit bedanking voor de bewezen diensten, een kruis ontving van Paus Innocentius III en meebracht. Dit kruis zou gemaakt zijn uit hout van het kruis waaraan Jezus Christus is gestorven.

Als herinnering aan de gevierde ontvangst na de kruistocht, zou de graaf die jaarlijkse ommegang laten doorgaan op 14 september Kruisverheffing, ook de datum van onze kermis Eine. Daarna is de ommegang gevierd op 29 juni feest van Petrus en Paulus.

Bij de ommegang rijden de verschillende ruitermaatschappijen driemaal rond de kerk en worden de ruiters gezegend. Bij de zegening worden nu ook tractoren en auto’s betrokken.
De ruiters doen een tocht over de Ring, Doorn en omliggende velden.
Het jaarlijkse feest gaat nu door op een zondag in juni, dichtst bij 29 juni.