Eerste communiepastoraal

 Inhoud

• De eerste communie past in het drieluik van de initiatiesacramenten doopsel - vormsel – eucharistie en verdient bijzondere aandacht.
• De eerste communie past bij het kennismaken met de gelovige gemeenschap die verzamelt op zondag rond het Woord en het breken van het Brood.

Kinderen en gezinnen die de vraag stellen naar dit sacrament worden uitgenodigd om op weg te gaan. Een weg waar de hele geloofsgemeenschap zijn rol kan en mag in spelen.

In samenwerking met het vicariaat onderwijs hebben we enkele belangrijke beleidsopties opgesteld rond eerste communiepastoraal in het vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen.

Verder verwijzen we op deze webpagina naar materialen om catechetisch aan de slag te gaan en reiken we suggesties aan bij de liturgie van een eerste communieviering.

Wie graag nog meer info krijgt, of verder in gesprek wil gaan, mag altijd een seintje geven aan An Mollemans (an.mollemans@vlbm.be ) of Kristl Van Cleemput (kristl.van.cleemput@vlbm.be ) We kijken graag met je mee om mogelijkheden af te tasten en inspiratie te geven in jullie eigen concrete realiteit.

1. In september 2013 publiceerden de Belgische Bisschoppen de oriëntatietekst: De sacramenten van de christelijke initiatie bij kinderen en jongeren vandaag. Oriëntaties voor een missionaire vernieuwing. De drie initiatiesacramenten – doopsel, vormsel en eucharistie – worden er uitdrukkelijk stapstenen genoemd op de weg van het christen worden. De weg is een dynamisch gebeuren van groeien in geloof en ingroeien in de kerkgemeenschap. De eerste communie is het moment van de eerste volledige deelname aan de eucharistie. Ze mag – net zoals de doop en het vormsel – geen geïsoleerd moment zijn. Vandaar het belang om met kinderen en hun ouders een voorbereidend traject te gaan waarin ze ook uitgenodigd worden tot deelname aan de eucharistie op zondag.

2. De eucharistie is het sacrament dat telkens weer herhaald wordt, op het ritme van de zondag, de dag van de Heer. Alle christenen die op zondag samen komen om de eucharistie te vieren worden opgebouwd tot het Lichaam van Christus. Het is zinvol om aan iedereen die wil groeien in geloof en ontmoeting met de Heer een (kleine) catechese aan te reiken over de betekenis van de eucharistie.

3. De eerste communie hoort thuis in de schoot van de eucharistische geloofsgemeenschap. Het is de verantwoordelijkheid van de geloofsgemeenschap/ pastorale zone om op vraag van kinderen en hun ouders eerste communiepastoraal aan te reiken. De communicatie omtrent eerste communiepastoraal, wordt door de geloofsgemeenschap behartigd.
   - gelinkt aan de zondagsgemeenschap (waar viering, ontmoeting en verdieping aangereikt wordt)
   - in één (of meerdere) vaste kerk(en)
   - met garantie op kwaliteit van eucharistie vieren

4. Gezinnen, in al hun diversiteit, zijn de bevoorrechte partners voor eerste communiepastoraal. Het gezin is de voedingsbodem voor het groeien in geloof van het kind. Binnen het gezin is er nood aan respect, openheid en bereidheid om gelovig op stap te gaan met het kind. Het aanbod van eerste communiepastoraal wil meebouwen aan een inclusieve (intergenerationele) kerkgemeenschap, waar we met velen samen op weg gaan. De hele gemeenschap geniet van de nieuwkomers in geloof en iedereen wordt uitgedaagd om te leren van en aan elkaar.

5. Scholen zijn bondgenoot bij uitstek voor eerste communiepastoraal. De school levert door een aanbod schoolpastoraal een heel eigen bijdrage aan de eerste kennismaking met de kernsymbolen van de eucharistie. Tijdens de godsdienstlessen worden leerinhouden aangereikt omtrent bidden en vieren, beleven van rituelen, verwelkomen, vergeven en verzoenen, danken, breken en delen. Vanuit hun identiteit dragen katholieke dialoogscholen bij tot de levensbeschouwelijke groei van de leerlingen als persoon.

6. De eerste communie is een initiatiesacrament. De voorbereiding hierop bestaat uit het kennismaken en thuiskomen in de geloofsgemeenschap en in de eucharistie.
   Kinderen van 7 of 8 jaar (tweede leerjaar) dienen zich naar traditie aan. De leeftijd is geen absoluut principe, de vraag van het gezin primeert.

   Enkele suggesties:
   - nodig gezinnen uit om (maandelijks) mee te komen vieren
   - reik gezinnen een volgboekje aan voor het leren kennen van de viering
   - heb aandacht voor gezinnen in verwelkoming, gebed, muziek en zang
   - wijs op de hoogtepunten van het liturgisch jaar en verwelkom op die momenten expliciet gezinnen
   - geef kans aan een gezin om ook het kerkgebouw te verkennen als catechetisch kader
   - bied materiaal aan voor gezinnen om het geloofsgesprek thuis te voeden

7. De eerste communieviering is een gewone gemeenschapsviering met een feestelijk karakter, bij voorkeur in de paastijd. De herkenbaarheid van de eucharistieviering, in lijn met de voorbereidende vieringen, staat voorop. We vieren met vele generaties samen met veel oog voor samenzang en actieve betrokkenheid van éénieder in gebed en dialoog. De eerste communieviering hoeft niet met vele kinderen en hun gezinnen tegelijk te gebeuren. Wanneer de groep te groot is, is het raadzaam om op verschillende zondagen gezinnen uit te nodigen voor de eerste communieviering. Ook de vraag om dit initiatiesacrament los van een groep te ontvangen en voor te bereiden, wordt beantwoord binnen de onthalende geloofsgemeenschap.

8. De oriëntatietekst van 2013 vraagt van een pastoraal van de initiatiesacramenten dat ze zich oefent in het samenhouden van gastvrijheid en vrijmoedigheid. Het is een pastorale houding die met mensen wil vertrekken waar zij staan, maar hen toch wijst waartoe het Evangelie hen roept. Het perspectief van de weg opent hier een bewandelbaar pad.

   - Kinderen die nog niet gedoopt zijn bij de aanvraag naar deelname aan de eerste communie worden daartoe (vóór de eerste communieviering) uitgenodigd. Het is een zegen voor de gemeenschap en met name voor andere kinderen om dit initiatiesacrament te mogen mee maken. Het geloofsgesprek na de viering biedt heel wat kansen. In een kort voorbereidingstraject met deze kinderen worden de basis ingrediënten van het doopsel aangereikt.
   - Kinderen die elders gedoopt zijn (in een andere christelijke gemeenschap of door iemand van een rituelenbureau) worden in een zondagsviering (vóór de eerste communieviering) opgenomen in de rooms- katholieke kerkgemeenschap door een eenvoudig symboolmoment. Dit kan opnieuw een mooie kans zijn voor ontmoeting en gesprek.
   - In enkele scholen in het buitengewoon basisonderwijs bestaat de gewoonte om de eerste communie in de school of met de leefgroep te vieren. Wegens de specifieke situatie van deze kinderen is dit soms aangewezen. Toch is het goed om mogelijkheden te blijven zoeken van contact met de andere kinderen en met de plaatselijke geloofsgemeenschap.
   - De bijzondere gezinscontext van sommige kinderen vraagt om flexibiliteit en zorgzame nabijheid. De verwachtingen en afspraken moeten haalbaar zijn voor éénieder. We moeten vermijden door ons spreken en handelen het beeld te bestendigen van een strenge, oordelende Kerk met weinig oog of hart voor de huidige levensomstandigheden en voor de geloofsgroei van mensen.

Teksten en documenten waarnaar verwezen wordt in de beleidsopties:

• Brochure: de sacramenten van de christelijke initiatie bij kinderen en jongeren vandaag. Oriëntaties voor een missionaire vernieuwing.
• tekst van de bisschoppen over de opname van een kind in RKK 
• Formulier voor opname van een kind in de RKK 
• Orde van dienst voor de opname van een kind in de Rooms-katholiek kerk 

Visieteksten waarop de beleidsopties zich baseren:

• Het belang van intergenerationeel kerk-zijn
• Groeien naar een intergenerationele geloofsgemeenschap

Gespreksdocument:

• Een groeipad

Catechetisch materiaal om gezinnen aan de slag te laten gaan:

• Met Jezus aan tafel in de eucharistie
• Wat een geluk
• Samenleesbijbel
• Samen vieren

Deze boekjes zijn verkrijgbaar in Liturgisch Centrum De Peerle

Neem zeker een kijkje op de website, of spring eens binnen in de winkel: Zuster Lieve en een team van vrijwilligers wijzen je met plezier de weg naar materialen en boekjes die goed en zinvol zijn bij pastoraal rond de eerste communie.

• Eerste communietocht, uitleenbaar in Mechelen, Gent en Hasselt

• Verdere intergenerationele tips op www.graagsamen.be
• Godly Play vertelmethode zie www.godlyplayvlaanderen.be

Uit de beleidsopties:

De eerste communieviering is een gewone gemeenschapsviering met een feestelijk karakter, bij voorkeur in de paastijd. De herkenbaarheid van de eucharistieviering, in lijn met de voorbereidende vieringen, staat voorop. We vieren met vele generaties samen met veel oog voor samenzang en actieve betrokkenheid van éénieder in gebed en dialoog.

Heel de voorbereidingstijd op ‘de eerste keer helemaal mee eucharistie vieren’ is voornamelijk met het gezin beleefd. In alle voorbereidende vieringen kwamen de gezinnen met hun kinderen samen vieren. Kunnen we die lijn zo verder doortrekken tot in de viering van de eerste communie zelf? Dat zou mooi zijn!

Laat je bij de uitwerking van de viering dan ook gerust leiden door het thema van de lezingen van die zondag. Je vindt die vlot terug op https://www.kerknet.be/iclz/artikel/liturgische-kalender

Het is van belang de viering niet te overladen: beperk de vele (vaak goedbedoelde) woorden. Er zijn geen extra symbolen nodig: altaartafel, Woord, kruis, paaskaars… staan centraal.

Vier zoals je het altijd doet, geef de mensen een volgboekje, waarin vooral staat wat de mensen kunnen mee zingen en bidden. Ga niet te snel op zoek naar andere bewoordingen en zorg ervoor dat iedereen de klassieke gebeden kan beantwoorden. De volledige tekst van de lezingen hoeft niet, luisteren is immers de grondhouding van de hele gemeenschap!

In onderstaande viering suggereren we een aantal liederen gekozen uit de bundel ‘Samen vieren, een schooljaar lang’ van Jos Bielen. (aangeduid als SV met het nummer waarop je het kan vinden) De meeste liederen hebben we op de vormingsavonden al even aangeleerd. Belangrijkste om voor ogen te houden is de keuze voor ‘all-age-liederen’: teksten en melodieën die door alle generaties kunnen meegezongen worden. Ook uit ‘Zing Alleluia!’ van Jos Bielen kan gekozen worden (aangeduid als ZA met het desbetreffende nummer)

We zouden er willen voor pleiten om via deze liederen voor iedereen de kans te creëren om mee te doen: waarom niet een aantal momenten ‘repetitie’ van deze liederen inbouwen voor elke voorbereidende viering waar de gezinnen uitdrukkelijk op uitgenodigd zijn? Je hoeft niet alle liederen in één keer door te nemen, maar neem rustig de kans om bij elk lied even stil te staan bij de tekst: die staat er meestal niet zomaar! Durf ook te wijzen op de sfeer die verschilt van lied tot lied: je zingt het eerder ingetogen ‘Woorden uit de Bijbel’ immers heel anders dan het vrolijke en uitbundige ‘Heilig, heilig’. Mensen zijn gevoelig voor kwaliteit, geef hen dan ook de kans om hun steentje hieraan bij te dragen, en zingend het verbonden-zijn, de gemeenschapsdimensie, nog intenser te ervaren.

Evenals het inoefenen van liederen zijn belang heeft, is het goed af en toe eens te oefenen in ‘stilte’. In de liturgie komt stilte regelmatig aan bod. Als we deze goed willen kunnen gebruiken, benoemen we die stilte-tijd best. Dit kan bijvoorbeeld opgenomen worden in het volgboekje. Dat geeft duidelijkheid en de nodige rust om die stilte binnen te gaan.

Als je gedurende het hele voorbereidingstraject de gezinnen betrekt in het mee-groeien naar het moment van de eerste communie van hun kind, zijn ze als vanzelf bij deze bijzondere viering meer betrokken. Laat je de kinderen tijdens de hele voorbereidingsperiode rustig bij hun gezin zitten, zodat ze samen de vieringen kunnen beleven? Bijvoorbeeld met de hulp van het boekje ‘Met Jezus aan tafel in de eucharistie’? Laat de kinderen dan nu ook omgeven door hun gezinsleden hun eerste communie vieren! Eventueel kan je de kinderen op het moment van de communie als eersten naar voren laten komen, maar je zou ook de gezinnen één voor één naar voren kunnen laten komen, zodat ze de kans krijgen dit moment als gezin innig-verbonden te beleven.

Het legt de focus op waar we het eigenlijk over hebben: Jezus en Zijn Blijde Boodschap ontvangen binnen het gezin.

OPENINGSRITUS

Intredelied – intredeprocessie

Samenkomen en geloven (Samen Vieren 3)

Het is mooi als de kinderen (eventueel met een kaarsje) in processie de kerk binnenkomen. Ze kunnen daarna plaats nemen, liefst bij hun ouders, op de eerste rijen van de kerk. Is dat niet mogelijk (een te grote groep kinderen bijvoorbeeld), laat de kinderen dan in groep plaatsnemen op de eerste rijen, in ieder geval met hun gezicht allen in dezelfde richting: de ambo (waar het Woord straks centraal staat) en het altaar (waar straks het Brood gebroken en gedeeld wordt)

Kruisteken

Welkom

Gebed om ontferming

Eer aan God

Zing voor de Heer (Zing Alleluia 5)

Openingsgebed

LITURGIE VAN HET WOORD

Probeer ook hier de herkenbaarheid van de gewone gemeenschapsvieringen ruim plaats te geven. Laat je inspireren door de lezingen van de zondag: https://www.kerknet.be/iclz/artikel/liturgische-kalender (Eventueel kan je kiezen voor een iets eenvoudigere vertaling)

Er kan bij deze gelegenheid wel een andere keuze gemaakt worden voor de lezingen, maar vanzelfsprekend worden ze gekozen uit de Schrift.

Eerste lezing 

Antwoordpsalm

Tweede lezing 

Alleluia of vers voor het evangelie

Woorden uit de Bijbel (Samen Vieren 6)

Evangelie

Acclamatie of alleluia

Homilie

Geloofsbelijdenis

Voorbede

LITURGIE VAN DE EUCHARISTIE

Bereiding van de gaven

Gebed over de gaven

Eucharistisch gebed

COMMUNIERITUS

Onze Vader

Vredewens

Broodbreking

Communie

Communielied

Samenkomen en geloven (Samen Vieren 3)

Stil gebed

Gebed na de communie

SLOT VAN DE DIENST

Mededelingen en zendingswoord

Zegen en wegzending

• Wat een geluk! (Samen Vieren 7)
   

Via deze link vind je de printvriendelijke viering