Oriëntaties eerste communiepastoraal

In september 2013 publiceerden de Belgische Bisschoppen de oriëntatietekst: De sacramenten van de christelijke initiatie bij kinderen en jongeren vandaag. Oriëntaties voor een missionaire vernieuwing. De drie initiatiesacramenten – doopsel, vormsel en eucharistie – worden er uitdrukkelijk stapstenen genoemd op de weg van het christen worden. De weg is een dynamisch gebeuren van groeien in geloof en ingroeien in de kerkgemeenschap. De eerste communie is het moment van de eerste volledige deelname aan de eucharistie. Ze mag – net zoals de doop en het vormsel – geen geïsoleerd moment zijn. Vandaar het belang om met kinderen en hun ouders een voorbereidend traject te gaan waarin ze ook uitgenodigd worden tot deelname aan de eucharistie op zondag.

De eucharistie is het sacrament dat telkens weer herhaald wordt, op het ritme van de zondag, de dag van de Heer. Alle christenen die op zondag samen komen om de eucharistie te vieren worden opgebouwd tot het Lichaam van Christus. Het is zinvol om aan iedereen die wil groeien in geloof en ontmoeting met de Heer een (kleine) catechese aan te reiken over de betekenis van de eucharistie.

De eerste communie hoort thuis in de schoot van de eucharistische geloofsgemeenschap. Het is de verantwoordelijkheid van de geloofsgemeenschap/ pastorale zone om op vraag van kinderen en hun ouders eerste communiepastoraal aan te reiken. De communicatie omtrent eerste communiepastoraal, wordt door de geloofsgemeenschap behartigd.
- gelinkt aan de zondagsgemeenschap (waar viering, ontmoeting en verdieping aangereikt wordt)
- in één (of meerdere) vaste kerk(en)
- met garantie op kwaliteit van eucharistie vieren

Gezinnen, in al hun diversiteit, zijn de bevoorrechte partners voor eerste communiepastoraal. Het gezin is de voedingsbodem voor het groeien in geloof van het kind. Binnen het gezin is er nood aan respect, openheid en bereidheid om gelovig op stap te gaan met het kind. Het aanbod van eerste communiepastoraal wil meebouwen aan een inclusieve (intergenerationele) kerkgemeenschap, waar we met velen samen op weg gaan. De hele gemeenschap geniet van de nieuwkomers in geloof en iedereen wordt uitgedaagd om te leren van en aan elkaar.

Scholen zijn bondgenoot bij uitstek voor eerste communiepastoraal. De school levert door een aanbod schoolpastoraal een heel eigen bijdrage aan de eerste kennismaking met de kernsymbolen van de eucharistie. Tijdens de godsdienstlessen worden leerinhouden aangereikt omtrent bidden en vieren, beleven van rituelen, verwelkomen, vergeven en verzoenen, danken, breken en delen. Vanuit hun identiteit dragen katholieke dialoogscholen bij tot de levensbeschouwelijke groei van de leerlingen als persoon.

De eerste communie is een initiatiesacrament. De voorbereiding hierop bestaat uit het kennismaken en thuiskomen in de geloofsgemeenschap en in de eucharistie.
Kinderen van 7 of 8 jaar (tweede leerjaar) dienen zich naar traditie aan. De leeftijd is geen absoluut principe, de vraag van het gezin primeert.

Enkele suggesties:
- nodig gezinnen uit om (maandelijks) mee te komen vieren
- reik gezinnen een volgboekje aan voor het leren kennen van de viering
- heb aandacht voor gezinnen in verwelkoming, gebed, muziek en zang
- wijs op de hoogtepunten van het liturgisch jaar en verwelkom op die momenten expliciet gezinnen
- geef kans aan een gezin om ook het kerkgebouw te verkennen als catechetisch kader
- bied materiaal aan voor gezinnen om het geloofsgesprek thuis te voeden

De eerste communieviering is een gewone gemeenschapsviering met een feestelijk karakter, bij voorkeur in de paastijd. De herkenbaarheid van de eucharistieviering, in lijn met de voorbereidende vieringen, staat voorop. We vieren met vele generaties samen met veel oog voor samenzang en actieve betrokkenheid van éénieder in gebed en dialoog. De eerste communieviering hoeft niet met vele kinderen en hun gezinnen tegelijk te gebeuren. Wanneer de groep te groot is, is het raadzaam om op verschillende zondagen gezinnen uit te nodigen voor de eerste communieviering. Ook de vraag om dit initiatiesacrament los van een groep te ontvangen en voor te bereiden, wordt beantwoord binnen de onthalende geloofsgemeenschap.

De oriëntatietekst van 2013 vraagt van een pastoraal van de initiatiesacramenten dat ze zich oefent in het samenhouden van gastvrijheid en vrijmoedigheid. Het is een pastorale houding die met mensen wil vertrekken waar zij staan, maar hen toch wijst waartoe het Evangelie hen roept. Het perspectief van de weg opent hier een bewandelbaar pad.

- Kinderen die nog niet gedoopt zijn bij de aanvraag naar deelname aan de eerste communie worden daartoe (vóór de eerste communieviering) uitgenodigd. Het is een zegen voor de gemeenschap en met name voor andere kinderen om dit initiatiesacrament te mogen mee maken. Het geloofsgesprek na de viering biedt heel wat kansen. In een kort voorbereidingstraject met deze kinderen worden de basis ingrediënten van het doopsel aangereikt.
- Kinderen die elders gedoopt zijn (in een andere christelijke gemeenschap of door iemand van een rituelenbureau) worden in een zondagsviering (vóór de eerste communieviering) opgenomen in de rooms- katholieke kerkgemeenschap door een eenvoudig symboolmoment. Dit kan opnieuw een mooie kans zijn voor ontmoeting en gesprek.
- In enkele scholen in het buitengewoon basisonderwijs bestaat de gewoonte om de eerste communie in de school of met de leefgroep te vieren. Wegens de specifieke situatie van deze kinderen is dit soms aangewezen. Toch is het goed om mogelijkheden te blijven zoeken van contact met de andere kinderen en met de plaatselijke geloofsgemeenschap.
- De bijzondere gezinscontext van sommige kinderen vraagt om flexibiliteit en zorgzame nabijheid. De verwachtingen en afspraken moeten haalbaar zijn voor éénieder. We moeten vermijden door ons spreken en handelen het beeld te bestendigen van een strenge, oordelende Kerk met weinig oog of hart voor de huidige levensomstandigheden en voor de geloofsgroei van mensen.