Smaakmaker Humor en Geloof

Starten we met een ‘goeie’ mop?

Drie priesters zitten samen en klagen over een gezamenlijke bron van frustratie: duiven! In elk van hun kerken laten ze uitwerpselen achter en zorgen ze geregeld voor hinder tijdens de vieringen.

“Bij mij is het simpel,” zegt de eerste pastoor. “Ik strooi elke week gifkorrels. Dat werkt uitstekend.”

De tweede knikt. “Ik pak het anders aan. Elke ochtend neem ik mijn geweer mee naar de kerk en schiet ik er een paar neer.”

De derde priester glimlacht en schudt het hoofd. “Dat lijkt me allemaal veel te omslachtig. Ik heb een oplossing die sneller werkt én zonder geweld.”

De twee anderen kijken hem nieuwsgierig aan. “En wat doe jij dan?”

“Wel,” antwoordt de derde, “Ik doop de duiven en geef ze meteen hun vormsel. Daarna zie ik ze nooit meer terug in de kerk.”

Deze mop vinden we allicht grappig omdat ze herkenbaar is, een grond van waarheid bevat, een moeilijk punt bespreekbaar maakt én met de glimlach meteen ook helpt te relativeren waar je dag in dag uit mee bezig bent. Zouden we ze even grappig vinden als ze gemaakt werd door mensen die overtuigd antikerkelijk zijn? En wat als een mop of ironische opmerking de kern van ons geloof in het belachelijke trekt? Wat voor de ene humor of vrije meningsuiting is, is voor de andere blasfemie of profanatie. Spot om de spot vermijden, respect vooropzetten en humor op niveau van geloof doen ‘werken’, het blijft een delicate evenwichtsoefening.

Religie wordt van oudsher geassocieerd met ernst, plechtigheid en strenge regels. Godsdienst wordt vaak gezien als een serieuze zaak, waardoor humor niet lijkt te passen bij het heilige. Religie als het tegenovergestelde van het leuke en het geestige, een gedachte die lange tijd binnen de monastieke traditie opgeld maakte. Die negatieve blik op de lach in kloosters en abdijen vormt bijvoorbeeld de rode draad van het wereldberoemde boek “De naam van de roos” van de Italiaanse auteur Umberto Eco. Ondervoorzitter van Open Kerken, Robrecht Janssen, benadrukte in een recent artikel in Tertio dat in de 19^e eeuw die moeilijke relatie van geloof, Kerk én humor werd versterkt. Men lachte wel met de Kerk – denk aan de naweeën van de turbulente 18^e eeuw en het opkomend liberalisme, maar minder binnen de Kerk.

De culturele revolutie van de jaren ’60 en het Tweede Vaticaans concilie brachten hier stilaan verandering in: mening priester vertelt nu een grappige anekdote tijdens zijn homilie en de vreugde van het Evangelie wordt expliciet of impliciet sterk benadrukt. Het vingertje hoeft niet meer steevast omhoog. We benadrukken vandaag niet alleen het hebben van eerbied en ontzag voor God maar eveneens het zich veilig en geborgen voelen bij de Heer – bij wijze van spreken op een losse ongedwongen manier bij Hem zijn. En ja, (glim)lachen hoort daar bij.

De Bijbel zegt niet expliciet dat Christus lachte maar tussen de lijnen maken we toch kennis met een Jezus die met vraag en antwoord, parabels en onverwachte wendingen op een intelligente manier humor aanwendt om bij mensen iets los te maken. Het sacrale hoeft niet per definitie saai te zijn: de Blijde Boodschap is net vreugdevol. Er mag geglimlacht en gelachen worden. In Genesis (21,6) lezen we: “God heeft gemaakt dat ik lachen kon, en iedereen die het hoort, zal meelachen”. Ook in de Wijsheidsliteratuur en de brieven van Paulus kunnen we de nodige ironie opsnuiven, al is humor van zeker 2000 jaar geleden niet altijd makkelijk te begrijpen.

Humor helpt om taboes te doorbreken en om te gaan met spanningen. Een ironische opmerking, lichte spot of een goede mop: mensen worden zo geprikkeld afstand te nemen, zich los te maken van zichzelf en de eigen zekerheden. Wie kan lachen, erkent dat het leven niet volledig maakbaar is en de werkelijkheid vaak verrassender en ingewikkelder is dan gedacht. De sfeer tussen mensen kan ongedwongener worden en vanuit die verbinding kan humor openheid tot gesprek creëren, vastgeroeste patronen doorbreken en mensen op een nieuwe manier naar zichzelf, de ander en de Ander doen kijken.

Een zoneploeg kan door het eenvoudige mopje over de duiven beginnen open nadenken hoe evangelisatie aan te pakken… Op de affiche van de Open Kerkendagen 2026 prijkt een aapje uit het koorgestoelte van de Sint-Jacobskerk van Luik – een satire op een bisschop uit de 14^e eeuw: het doet ons met de diepte van de tijd kerkelijke functies en onze eigen positie relativeren… Waar mensen anderen uitlachen, moeten we kordaat reageren en de noodzaak voor respect voor ieders overtuiging benadrukken. Maar humor ter (zelf)relativering is o zo nodig in tijden van verruwing en radicalisering. Humor raakt aan geloof daar waar het ons eigen ik in perspectief plaatst en we ons zo beter kunnen openstellen voor wat of wie ons overstijgt. Binnen onze geloofsgemeenschappen kan een gezonde dosis zelfspot voorkomen dat we onze eigen opvattingen te serieus nemen.

Welke humor is dan heilzaam en brengt de mens dichter bij God en welke doet hem of haar afdwalen? In het boekje “God houdt wel van een geintje: een kleine theologie van de humor” (2012) betoogt Frank Bosmans dat humor geen bedreiging vormt voor het geloof, maar juist een bondgenoot kan zijn. Een geloof zonder humor loopt het risico star en zelfgenoegzaam te worden. Humor herinnert mensen eraan dat zij niet het middelpunt van de wereld zijn en opent ruimte voor verwondering, vrijheid en vreugde. Zo wordt humor een manier om iets te ervaren van een God die mensen niet alleen oproept tot ernst en verantwoordelijkheid, maar ook tot levensvreugde en relativering. Hoe sterker we gegrond zijn, hoe minder we ons laten wegblazen door humor met slechte smaak, zo lijkt.

Sluiten we af met een laatste mopje?

Tijdens een zware overstroming zit een vrome man op het dak van zijn huis.
Het water stijgt alsmaar hoger. Een roeiboot komt langs.
“Stap in!” roept de hulpverlener.
“Dank je, maar God zal mij redden,” antwoordt de man.
Even later verschijnt een andere motorboot. “Kom snel aan boord!”
Maar opnieuw weigert hij. “Ik vertrouw op God.”
Wanneer het water bijna tot aan zijn lippen staat, hangt een helikopter een touwladder naar beneden. “Klim omhoog!” roept de piloot.
“Niet nodig,” roept de man terug. “God zal mij redden.”
Kort daarna verdrinkt hij.
In de hemel vraagt hij verontwaardigd aan God: “Heer, waarom hebt U mij niet gered?” God kijkt hem verbaasd aan en zegt: “Niet gered? Ik heb je een roeiboot, een motorboot én een helikopter gestuurd!”

Ook dit grapje zet ons aan het denken, maakt iets los: religie speelt zich niet af in een parallel universum, ver van ons dagelijks leven. Het is verweven met wat we dag in dag uit doen. Geloof én de glimlach zitten in elk onderdeel van het leven. Humor en geloof, onverwacht onlosmakelijk verbonden dus.

Jonas Danckers, educatief medewerker CCV voor het Vicariaat Vlaams-Brabant & Mechelen

juni 2026