10 aanzetjes voor een ecologische spiritualiteit #hersteldeaarde

Ecologie heeft ook met spiritualiteit te maken. Hoe zullen we milieuproblemen creatief het hoofd bieden zonder moedeloos of fatalistisch te worden? Hoe zullen we streven naar vervulling, zin en smaak in het leven zonder de aarde uit te putten? 

Veel mensen beseffen dat het beeld van de mens als heerser over de natuur niet vol te houden is en dat een andere houding nodig is. Paus Franciscus spreekt van een ecologische bekering. Met hulp van Ecokerk putten we uit zijn groene encycliek Laudato Si’ 10 aanzetjes voor een ecologische spiritualiteit. 

1. Ervaar alles weer als een gave

Het gaat over de overtuiging dat ‘minder meer is’. De constante opeenstapeling van mogelijkheden om te consumeren leidt het hart immers af en verhindert om ieder ding en ieder moment te waarderen. Sereen iedere werkelijkheid tegemoet treden, hoe klein die ook is, opent voor ons echter veel meer mogelijkheden voor begrip en persoonlijke ontplooiing.

De christelijke spiritualiteit houdt voor om te groeien in soberheid en in staat te zijn om met weinig tevreden te zijn.

Het is een terugkeer naar de eenvoud die het ons mogelijk maakt stil te staan om te genieten van de kleine dingen, te danken voor de mogelijkheden die het leven biedt, zonder ons te hechten aan wat wij hebben of te treuren om wat wij niet bezitten. Dit vereist het vermijden van de dynamiek van overheersing en pure opeenstapeling van genoegens. Laudato Si' 222

2. Hou de pijn van het bewustzijn vol

Zoals het vaak gebeurt in tijden van diepe crisis wanneer belangrijke beslissingen nodig zijn, zijn we ook nu geneigd om te denken dat wat gebeurt niet echt is. Als we oppervlakkig kijken, dan lijkt het niet zo erg te zijn, behalve dan de paar zichtbare tekenen van vervuiling en verloedering, en kan de planeet in de huidige omstandigheden nog zeer lang voortbestaan.

Die ontwijkende houding laat ons toe om met onze levensstijl, ons productie- en consumptiemodel door te gaan. Het is de manier waarop de mens handelt om de ondeugden van zelfvernietiging te blijven voeden: hij probeert ze niet te zien, voert een strijd om ze niet te moeten erkennen, stelt belangrijke beslissingen uit en handelt alsof er niets aan de hand is. Laudato Si' 59

3. Consumeer minder, creëer meer

Men kan weinig nodig hebben en intens leven, vooral wanneer men in staat is ruimte te laten voor andere genoegens en voldoening vindt in broederlijke ontmoetingen, in dienstbaarheid, in het ten volle benutten van het eigen charisma, in muziek en kunst, in contact met de natuur, in gebed. Geluk vereist dat we sommige behoeften, die ons hoofd op hol jagen, weten te beperken, om zo beschikbaar te blijven voor de veelvuldige mogelijkheden die het leven biedt. Laudato Si' 223

4. Vind heling in heropvoeding

Het bewustzijn van de ernst van de culturele en ecologische crisis moet worden vertaald in nieuwe gewoonten. Velen weten dat de huidige vooruitgang en het eenvoudig opstapelen van objecten of genoegens niet voldoende zijn om zin en vreugde te geven aan het menselijke hart, maar zij voelen zich niet in staat af te zien van wat de markt hun biedt.

In de landen die de grootste veranderingen in consumptiegewoonten zouden moeten tot stand brengen, hebben de jongeren een nieuwe ecologische gevoeligheid en een edelmoedige geest en sommigen van hen vechten op bewonderenswaardige wijze voor de bescherming van het milieu, maar zij groeiden op in een context van zeer hoge consumptie en welzijn, waardoor het ontwikkelen van andere gewoonten moeilijk wordt. We staan dus voor een educatieve uitdaging. Laudato Si' 209

5. Breng harmonie door te rusten

God gebood Israël dat elke zevende dag een rustdag, een Sabbat zou zijn. Daarenboven werd alle zeven jaar ook een sabbatjaar ingevoerd voor Israël en voor het land, waarbij het land in die periode volledige rust kreeg. Men zaaide niet en men oogstte enkel het noodzakelijke om te overleven en gastvrij te zijn. Tot slot werd na negenenveertig jaren, het Jubeljaar gevierd, het jaar van algemene vergeving en ‘bevrijding voor alle bewoners’. De ontwikkeling van deze wetgeving was een poging om het evenwicht en de gelijkheid te verzekeren in de relaties van de mens met de anderen en met de aarde waarop hij woonde en werkte. Laudato Si' 71

6. Eis je identiteit en vrijheid terug van de techniek

Kiezen voor een levensstijl met doelstellingen die ten minste deels onafhankelijk zijn van de techniek, van haar kosten, en van haar macht tot globalisering en grootschaligheid - dat is een tegencultuur geworden.

De techniek is inderdaad geneigd om te zorgen dat niets buiten haar ijzeren logica valt. En de mens die de techniek beheerst, weet wat er uiteindelijk op het spel staat: niet de bruikbaarheid of ons welzijn, maar de dominantie. Het gaat om de overheersing in de meest extreme zin van het woord. Daarom probeert zij zowel de natuurelementen te controleren als alle aspecten van het menselijk bestaan.

De beslissingscapaciteit, de meest authentieke vrijheid en de ruimte voor alternatieve creativiteit van het individu worden beperkt. Laudato Si' 108

7. Word weer intiem met het leven

Bij het benadrukken dat de mens het beeld van God is, mogen we niet vergeten dat elk schepsel een functie heeft en geen enkel schepsel overbodig is. Het hele materiële universum is de uitdrukking van Gods liefde, van zijn onmetelijke tederheid voor ons. 

De grond, het water, de bergen, alles is liefkozing van de Heer. Laudato Si' 84 

8. Kies tussen groei en verval

De menselijke vrijheid kan op een bedachtzame wijze bijdragen tot een positieve ontwikkeling maar ze kan ook nieuwe rampen en leed en een echte achteruitgang veroorzaken. Dit leidt tot de spannende en dramatische menselijke geschiedenis die kan kiezen tussen een weg van bevrijding, groei, redding en liefde of een weg van verval en wederzijdse vernietiging. Laudato Si' 79

9. Leef hier-en-nu met een blik op oneindig

De natuur is vol woorden van liefde, maar hoe zullen wij ze kunnen horen te midden van constant lawaai, voortdurende en hebberige verstrooiing of de cultus van de schijn? Veel mensen ervaren een diep gebrek aan evenwicht dat hen ertoe drijft de dingen heel snel te doen om bezig te zijn, in een voortdurende haast die op haar beurt hen ertoe brengt alles wat hen omgeeft onder de voet te lopen. Dit beïnvloedt de manier waarop men omgaat met het milieu.

Een integrale ecologie vereist dat er tijd wordt besteed aan het herstel van een serene harmonie met de schepping, om na te denken over onze levensstijl en idealen, om de Schepper te aanschouwen, die leeft onder ons en in wat ons omringt, en wiens tegenwoordigheid niet moet worden vervaardigd, maar moet worden ontdekt, onthuld. Laudato Si' 225

10. Cultiveer een beschaving van liefde 

De sociale liefde is de sleutel tot een authentieke ontwikkeling: om de samenleving menselijker, menswaardiger te maken, moeten wij de liefde in het maatschappelijke leven - op politiek, economisch, cultureel niveau - herwaarderen en er de constante en hoogste norm van handelen van maken. In dit kader zet de sociale liefde, samen met het belang van de dagelijkse kleine gebaren, ons ertoe aan te denken aan grote strategieën die doeltreffend de aantasting van het milieu stoppen en een cultuur van de zorg aanmoedigen die heel de maatschappij doordringt. Laudato Si' 231

Vul aan in de reacties welke spirituele houdingen jou helpen om zorg te dragen voor de aarde. 

Meer weten

• Laudato Si' inspiratie (Ecokerk)
• Aanbod voor liturgie, bezinning, gesprek en actie (pdf, Ecokerk)
• Downloads scheppingsperiode 2020 (Ecokerk)