100 jaar Sint-Elisabeth Wijchmaal — ‘Zusters waren echte ondernemers in de zorg’

Op 3 februari 1925 openden vier zusters van de congregatie Sint-Vincentius à Paulo uit Deinze in Wijchmaal een ‘gesticht voor zwakzinnige kinderen’. Een eeuw later zijn ze de grondleggers van het Begeleidingscentrum Sint-Elisabeth, een warme plek voor meer dan 600 minderjarige en volwassen personen met een beperking.

Het Begeleidingscentrum Sint-Elisabeth in Wijchmaal is een begrip in Limburg. De voorziening is actief in negen vestigingen, verspreid over Peer, Pelt en Hechtel-Eksel. In totaal werken er bijna 400 werknemers. Het begeleidingscentrum biedt aan de zorggebruikers drie vormen van zorg aan: woonondersteuning, dagbesteding en begeleiding aan huis. 

De geschiedenis van Sint-Elisabeth is er een van groei, bouwen en verbouwen. Vandaag is het een open organisatie met een uitgebreid zorgaanbod op maat. In elke gemeente waar ze actief is, zijn de zorggebruikers bijna vergroeid met de plaatselijke gemeenschap, en omgekeerd. Kortom, een inclusieve samenleving waar de zusters honderd jaar geleden al de eerste stappen voor zetten. Het eeuwfeestjaar 2025 wordt dan ook samen met de buurt gevierd.

Eeuwfeest

‘Elke maand staan er wel activiteiten gepland voor onze zorggebruikers, hun ouders en familie, voor medewerkers en andere professionele organisaties, maar ook voor onze buren en de gemeenschap in Wijchmaal’, vertelt Erwin Pellens, communicatieverantwoordelijke van Begeleidingscentrum Sint-Elisabeth. ‘Er zijn optredens, wandeltochten, een quiz, enzovoort. In september is er een dankviering in de kerk, met priester Bart Benats, bisschoppelijk gedelegeerde in het bisdom Hasselt. En zo geven we dat jaar een gouden randje.’

Maar je kunt het niet over Sint-Elisabeth hebben zonder Elisabeth Neven te vermelden. ‘Betteke, zoals ze werd genoemd, schonk eind 1912 haar hoeve en drie hectare grond aan de congregatie van Sint-Vincentius à Paulo van Deinze met de opdracht een ‘gesticht voor arme kinderen’ op te richten’, zegt algemeen directeur Edwin Geysels. ‘Dat was toch opmerkelijk voor die tijd. Sint-Elisabeth mag dan wel de patroonheilige zijn voor liefdadigheidswerkers, Elisabeth Neven is voor ons eveneens een heilige.’

De zusters gingen dan ook complexe uitdagingen aan, grepen kansen en waren tegelijk spaarzaam. Het waren decennialang ondernemers in de zorg. In 1999 ging de laatste nog actieve zuster met pensioen en ook de vijf nog aanwezige zusters namen definitief afscheid om naar het klooster in Deinze te verhuizen.

‘Daar moesten we toch even van bekomen’, vertelt Pellens. ‘De zusters waren enorm geliefd, niet alleen in onze gemeenschap, maar ook in de lokale geloofsgemeenschap. Zuster Annie Weytjens werd zelfs ereburger van de stad Peer. Zij was jarenlang directrice en grote bezieler van onze voorziening. Met haar dynamische en gedreven aanpak stelde ze haar leven in het teken van kinderen en volwassenen met een beperking. Ze overleed in 2024 op 90-jarige leeftijd. We horen mensen vaak zeggen: ‘De geest van de zusters zit hier nog in de muren.’ Ik begrijp dat.

Intussen gaat de geschiedenis van bouwen en verbouwen verder op de verschillende campussen. Die uitbreiding is broodnodig, want bij de minderjarigen groeien de wachtlijsten. Nog dit jaar zal een nieuwbouw voor onder meer 100 volwassen zorggebruikers in Hechtel-Eksel afgerond zijn. En over enkele weken starten op de campus in Wijchmaal de werkzaamheden voor een nieuwbouw voor kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen.

Nieuwe problematieken

‘De grootste uitdaging en meteen een belangrijke evolutie in de geschiedenis van Sint-Elisabeth, is dat we onze doelgroep zien veranderen’, vertelt Edwin Geysels. ‘We zijn altijd een voorziening geweest voor kinderen, jongeren en volwassenen met een verstandelijke beperking. Dat is vandaag complexer geworden, vooral bij kinderen en jongeren. Het gaat niet langer alleen om een verstandelijke beperking, maar ook om gedrags- en psychische problemen. En dat is niet altijd eenvoudig voor onze medewerkers. Het is dan ook belangrijk dat we dit aanpakken. Kinderen en jongeren stromen na hun schooltijd immers door naar onze volwassenwerking, waardoor we naast de veroudering van de doelgroep ook met die bijkomende problematieken te maken krijgen.’

Goede zorg

Het Begeleidingscentrum zet dan ook, naast vorming, maximaal in op het psychosociaal welzijn. Edwin Geysels: ‘Sinds anderhalf jaar hebben we een personeelspsycholoog in dienst. Daarnaast hebben we een nazorgteam opgericht, dat extra steun biedt bij ingrijpende gebeurtenissen, en een ondersteuningsteam dat continu aanwezig is op de campus om leefgroepen te ondersteunen bij gedragsescalaties. We streven dus niet enkel naar goede zorg voor onze zorggebruikers, maar ook voor onze collega’s. We zien dat die aanpak werkt. Dat geeft uiteraard energie en ruimte om verder te groeien in het bieden van goede zorg. Of zoals zuster Annie het indertijd verwoordde: ‘We hebben niet de ambitie om de grootste te zijn, wel om hier in het Begeleidingscentrum zorg op maat te kunnen blijven aanbieden, voor iedereen.’