60.000 toeristen per dag en 5 herders die Kerstmis voorbereiden

Vrijdagochtend 18 december. De school is nog niet uit en de kerstvakantie nog niet officieel begonnen, maar daar is hier op de luchthaven van Zaventem niet veel te merken. Het is een drukte van jewelste. Heel wat gezinnen wachten niet op de schoolbel om naar warmere oorden te vertrekken.

We zaten al aan 40.000 passagiers per dag, maar nu bereiken we pieken van 60.000, zegt Michel Gaillard, een Brusselse priester die al een 10-tal jaar verantwoordelijk is voor de aanwezigheid van de katholieke kerk in en rond de luchthaven.

Tot zijn parochianen rekent de aalmoezenier zowel het luchthavenpersoneel als de toeristen. Vooral de gestrande passagiers onder hen, de bedevaarders of families die op vakantie met een plotseling overlijden geconfronteerd werden, vinden bij hem en zijn vrijwilligersploeg concrete hulp en een luisterend oor. En tegenwoordig rekenen we ook militairen tot onze parochianen, zegt Michel, terwijl we een patrouille voorbij lopen. Kinderen kijken vreemd op van de zwaar bewapende mannen.

In deze setting Kerstmis voorbereiden, is toch wel bijzonder. Luchthavens zijn erg gevoelige plekken. Mondiale problemen als oorlog, terreuraanslagen en de vluchtelingcrisis laten zich hier zonder uitstel voelen. Er is dan ook altijd veel te doen, zegt Antonio Munoz-Darder, een 60-er afkomstig uit Mallorca, die 47 jaar voor Iberia werkte en zich sinds zijn pensioen 5 jaar geleden voltijds inzet voor de luchthavenparochie.

Vluchtelingen en daklozen weten de parochie te vinden

Geregeld bezoeken hij en de andere vrijwilligers vluchtelingen in het gesloten centrum 127 bis in Steenokkerzeel. Ze brengen hun bruikbare spullen – achtergelaten door mensen met te zwaar geladen bagage of bij de verloren voorwerpen.

Sinds kort is daar nog een 2de centrum bij gekomen: de Caracol. Daar verblijven asielzoekers die nog helemaal in het begin van hun procedure staan. De stemming is in beide centra totaal verschillend, zegt Michel. In 127 bis hangt een gespannen sfeer. Daar zijn de meeste mensen uitgeprocedeerd. In de Caracol heerst daarbij vergeleken een bijna uitgelaten stemming. Hier staan de mensen aan het begin van een nieuw leven, of dat is toch hun hoop en verwachting.

Ook voor de talrijke daklozen die de nacht doorbrengen in het luchthavengebouw zijn de vrijwilligers een aanspreekpunt.

We zijn geen sociaal assistenten, maar omdat er hier anders geen sociale dienst is, worden we wel op onze dienstbaarheid aangesproken. We doen wat we kunnen. Antonio Munoz-Darder

Low cost, flexibel jobs = schrappen in menselijkheid

Ook de toestand van de economie valt af te lezen van het komen en gaan op de luchthaven. Met Antonio stoppen we even bij de desk van British Airways. Vluchtbegeleidster Marjan Niemantsverdriet is een van de weinigen die nog kan zeggen dat ze een hele loopbaan op de luchthaven doorbracht. 

Het bestaan op de luchthaven is onzeker geworden, zegt Marjan. Dit jaar vielen bij ons al 3 ontslagen. En ook ik haal mijn pensioen hier niet, al had ik daar nog zo op gehoopt. De maatschappij wil ons werk uitbesteden aan andere diensten, schijnt het.

De menselijke aanwezigheid lijdt onder de moordende concurrentie. Michel Gaillard: Iedereen wil zo goedkoop mogelijk vliegen, maar de mensen realiseren zich de neveneffecten niet. Zo worden werknemers verplicht contracten aan te gaan van 80%, terwijl ze de overige 20% beschikbaar moeten blijven voor overuren. Een bijbaantje nemen om tot een volwaardig loon te komen, zit er dus niet in.

Door de winstmaximalisatie wordt alles wat niet strikt noodzakelijk is, geschrapt. Geen enkele maatschappij wil nog een vliegtuig buiten rijden voor een sfeervolle kerstviering op de tarmac. Michel Gaillard

Marjan zal moeite hebben om het leven op de luchthaven te lossen. Iedereen kent iedereen, net als in een dorp. En geen dag is hetzelfde. Vanochtend lag Belgocontrol plat, de toren die het luchtverkeer regelt. Alles loopt dan meteen vertraging op. 2 uur heeft dat geduurd…

Vrijwilligers, kloppend hart van de luchthavenparochie

Antonio kent dat gevoel van samenhorigheid op de luchthaven. Ook de andere vrijwilligers van de luchthavenparochie hebben een bijzondere band met hun werkplek. Het is een microbe, zegt Sylvia. Zelf was ze jarenlang hostess bij Sobelair, chef de cabine. Toen ik na mijn pensioen nog eens hier naar de mis kwam, vroeg de aalmoezenier me om mee te helpen in de pastoraal. Ik doe het heel graag. 

Sylvia: Is er even niets te doen, dan drinken we gezellig een koffie in de sacristie, die tegelijk dienst doet als kantoortje. Van hieruit worden de acties van de parochie voorbereid. De voorbije dagen hadden Antonio en zijn 4 collega’s het druk met kerststallen uitzetten in de 3 katholieke kapellen van de luchthaven. Met grote zorg kiest hij uit zijn collectie – een heus levenswerk – Maria’s, Jozefs en kindjes Jezus uit. Wat mos toevoegen, stro, nog een ornamentje hier en daar.

Emmanuel - God met ons - over de dood heen

Voor Antonio is Kerstmis een heel intense tijd. Ik ontdek waarom terwijl hij in gesprek is met een medewerkster van de Parkingdienst, Lydia De Figueredo, een Portugese die als 20-er met haar kersverse man naar België kwam in de hoop hier een stabiel bestaan op te bouwen – in Portugal werk vinden zat er destijds niet in. Intussen heeft ze een dochter en, ja, ze is tevreden over haar werk en leven. Ook al hebben we het niet breed en missen we Portugal heel erg, zegt Lydia. Met Kerstmis gaan we naar daar, vooral vanwege mijn zieke schoonvader. Lydia blijkt haar eigen ouders verloren te hebben in diezelfde periode.

Dat ontlokt een gevoelig verhaal bij Antonio. Enkele jaren geleden overleed zijn zoon kort na Kerstmis. Emmanuel, heette hij. Die naam betekent God met ons en is ontleend aan een tekst bij de profeet Jesaja: De Heer geeft u zelf een teken. De jonge vrouw is zwanger en zal een zoon ter wereld brengen, en gij zult hem de naam Immanuel geven. (Jesaja, 7, 14)

Emmanuel had veel islamitische vrienden, zegt Antonio. Op zijn begrafenis waren velen aanwezig. Het respect waarmee ze de dienst bijwoonden, was een grote troost voor mij. Het betekende dat mijn zoon zijn naam met waardigheid had gedragen. Zijn vrienden bleven bij hem en hij zou in zijn vrienden voortleven, net zoals Jezus ons voordeed.

In alle stilte wordt Jezus straks geboren

Het luchthavengebouw hangt vol lichtslingers. Er is genoeg blingbling om de toeristen in een opperste beste stemming te brengen. Al geeft al die kitsch mij veeleer een triestig en leeg gevoel. 

De luchthaven is een dorp en een parochie. De parochianen zijn gekend en graag gezien, maar de afstand naar de kapel is groot geworden. Het lijkt erop dat Jezus straks in alle stilte geboren wordt in de Sint-Raphaëlkapel. In alle stilte, en zeker ook in het hart van wie toch tot daar geraakt, zoals de toegewijde parochieherders die ik mocht ontmoeten. Zo hoort het ook.

Op donderdag 24 december vindt om 22 uur de kerstavondviering plaats in de Sint-Rafaëlkapel in Brussel Nationale Luchthaven. Parking 27 is gratis vanaf 21.30 uur. De kapel is te vinden op het niveau aankomsten nabij de VIP Parking. Volg de pijl met een geknield figuurtje.