9 boeken met of over grootouders

Waar zijn de grootouders in hedendaagse fictie? Het was de titel van een opiniebijdrage in The Guardian, geschreven door de Engelse auteur Helen Harris, toen 70 en zelf grootmoeder. Ze had geen ongelijk. Ook al zijn grootouders onmisbaar voor veel drukbezette ouders, in de literatuur zijn ze ondervertegenwoordigd. Hieronder vind je een lijst van tien romans waarin de band tussen grootouder(s) en kleinkind(eren) centraal staat. Veel leesplezier!
 

Oma en kleindochter op een Fins eiland

Sophia brengt met haar vader en oma de zomer door op een Fins eiland. In de wijze en vooral ook geestige gesprekken die de oude vrouw en het jonge meisje met elkaar voeren, komen de angsten en verlangens van het meisje en het verleden van de oma op een betoverende en ontroerende manier tot uitdrukking. Tegen de achtergrond van moerassen en bossen en de altijd aanwezige zee schildert Tove Jansson zonder enig spoor van sentimentaliteit of valse emotie de verhouding tussen een grootmoeder en haar kleindochter.

• Zomerboek, Tove Jansson, 2020, De Geus, 174 blz.

Op een afgelegen ranch

Als Mick na een familietragedie naar een afgelegen gebied wordt gestuurd om bij zijn opa te gaan wonen, lijkt hij een eenzaam leven tegemoet te gaan. De ranch is een harde plek voor een kind om op te groeien, de natuur is gewelddadig en de mannen moeten zich in het zweet werken in de hitte en het stof. Maar nadat een cycloon heeft toegeslagen, verandert de situatie voor Mick. Terwijl hij de rivierbeddingen onderzoekt, vindt hij een verdwaalde puppy, bedekt met modder en bijna verdronken. 

• Blauwe hond, Louis de Bernières, 2017, Arbeiderspers, 136 blz.

20 grootouders aan het woord

Het leven van onze grootouders is drastisch veranderd. Zeventig het nieuwe vijftig. Opa’s en oma’s zijn actief: ze reizen en fietsen naar hartenlust en… ze passen op de kleinkinderen. Hoe was dat twee generaties vóór hen? Hoe ging men toen met de kleinkinderen om? En hoe was het om kleinkind te zijn? Beïnvloedt dat de manier waarop zij zelf grootouder zijn? In Grootouders schetsen twintig grootouders een beeld over wat er in een eeuw tijd allemaal veranderd is in de samenleving en in families. Ze vertellen over het contact met de (klein)kinderen, de opvoeding, de verhouding tussen man en vrouw en nog veel meer.

• Grootouders – over opa’s en oma’s van toen en nu, Marga Schiet, 2019, Luitingh-Sijthoff, 288 blz.

Brieven om het goed te maken

Elsa is zeven jaar en een beetje apart. Haar oma is zevenenzeventig jaar en Elsa’s beste vriend. Ze vertelt Elsa de prachtigste sprookjes en verhalen. Elsa vlucht in die verhalen waar iedereen anders is en waar niemand gewoon hoeft te zijn. Dan overlijdt oma. Ze laat een stapel brieven achter waarin ze zich verontschuldigt bij iedereen die ze heeft gekwetst. Gewapend met die brieven begint Elsa aan haar grootste avontuur. En leert ze de waarheid over sprookjes, koninkrijken en een oma zoals er maar een van was.

• Oma heeft me gestuurd om te zeggen dat het haar spijt, Fredrik Backman, 2014, Volt, 434 blz.

Een huis vol verhalen

Wanneer de grootmoeder van Ann De Craemer (°1981) haar huis op het platteland moet verlaten ten voordele van een kmo-zone, belandt ze in een serviceflat in het stadscentrum. Strijdend tegen het heimwee naar een huis dat nog twee jaar op de sloophamer zal wachten, vertelt ze verhalen over de plek waar ze haar leven doorbracht: de vluchtelingen die er tijdens de Tweede Wereldoorlog schuilden, het zoontje dat ze er verloor, en de familiefeesten die er werden gevierd. Twintig jaar na Elisas dood neemt Kwikzilver de lezer mee op een tocht door de kamers van een huis waarvan de stenen zijn verdwenen, maar de verhalen minutieus werden overgeleverd. Kwikzilver is het verhaal van een huis, een leven en een eeuw. Het is het verhaal van de liefde van een kleindochter voor haar grootmoeder.

• Kwikzilver, Ann De Craemer, 2014, De Bezige Bij, 144 blz

Bezweringsritueel

Als Max terugkomt van een trektocht door de bergen, hoort hij dat zijn grootvader verongelukt is. Hij kan dit nieuws niet aan. Max is immers min of meer opgegroeid bij zijn grootvader. Hij gaat op zoek naar schuldigen, onderzoekt alles wat met de dood van zijn grootvader te maken heeft, inclusief alle gruwelijke details. Het is zijn manier om het verdriet te verwerken, zijn bezweringsritueel. Max realiseert zich nauwelijks hoe kwetsend zijn verdachtmakingen zijn voor de jonge vrachtwagenchauffeur die betrokken was bij het ongeval, de dienstdoende politieagenten, het ziekenhuispersoneel en de begrafenisondernemer. Ook voor zijn ouders en voor zijn beste vriendin Linde is Max genadeloos. Pas als alle verhalen zijn verteld en alle wonden littekens zijn geworden, kan hij weer in het leven stappen. Zijn grootvaders oude verhalen kan hij verder vertellen en hij zal ervoor zorgen dat diens appelboomgaard weer kan bloeien. 

• Wild vlees, Marita de Sterck, Querido, 2020, 170 blz.

Een ongewone Allende

De bekende Chileense schrijfster Isabel Allende (°1942) schreef Het negende schrift van Maya op vraag van haar kleinkinderen. Het hoofdpersonage, de 19-jarige Maya, wordt na allerlei excessen door haar oma naar het eiland Chiloé gestuurd. Maya heeft een schrift meegekregen waarin ze een dagboek kan bijhouden. Maya logeert bij Manuel Arias, een antropoloog die bezig is een boek te schrijven over de mythologie van het Chileense eiland. Ook hij worstelt met zijn verleden. Een atypisch boek van de schrijfster van magisch-realistische verhalen.

• Het negende schrift van Maya, Isabel Allende, Rainbow, 2017, 365 blz.

Columns van Kolet

Ook onze huiscolumniste Kolet Janssen is oma. In haar columns duikt haar kleinzoon regelmatig op. ‘Oma of opa worden is een ingrijpende gebeurtenis. Je kleinkind opent een nieuwe kamer in je hart en kleurt je kijk op het leven en de wereld.‘ Kolet Janssen neemt je mee op haar weg als oma in talloze anekdotes en bedenkingen, over (klein)kinderen en familie, over opschuiven en ouder worden, over God en de wereld om ons heen.

• Het geluk van oma, Kolet Janssen, Averbode, 2018, 143 blz.

Wat ze hun kleinkinderen willen meegeven

Vijftien grootouders schrijven een brief over de rol van het christelijk geloof in hun leven, en wat ze hun (klein)kinderen toewensen. De brieven gaan over geloof en twijfel, dankbaarheid en geluk, maar ook over scheiding en dood. Jij hoeft niet te geloven zoals ik geloof. Jij bent anders en God gaat met jou een andere weg dan met mij. 

• Opa’s & oma’s schrijven, Jantine Nierop, Uitgeverij Kok, 2009, 125 blz.