Adieu dokter Danneels

Vrijdag wordt in de Sint-Romboutskathedraal van Mechelen afscheid genomen van kardinaal Godfried Danneels (1933-2019). Ruim drie decennia was hij het gezicht van de Belgische kerk en ook internationaal nam hij tal van engagementen op – denk onder meer aan zijn bemiddelingen richting China of in de oplopende spanningen rond het klooster en het kruis dat karmelietessen in Auschwitz oprichtten. Die inzet en die gedrevenheid werden gevoed vanuit zijn gebedsleven en zijn deemoedige, soms zelfs doloristische spiritualiteit, maar net die innerlijke kant van de kardinaal bleef voor de massa onbekend.

In zijn hart liet Danneels niet kijken. In zijn ziel schouwen was God voorbehouden.

Gebed en inzet

Dat gebed en inzet voor de kardinaal hand in hand gingen, bleek bijvoorbeeld sterk na het evangelisatiecongres Brussel-Allerheiligen 2006 – die poging om het geloof vanuit de grootsteden een nieuwe start te laten nemen, was een gezamenlijk idee van de kardinalen Jean-Marie Lustiger van Parijs, Christoph Schönborn van Wenen, José da Cruz Policarpo van Lissabon, Péter Endö van Boedapest en Danneels. Ter opvolging van dat grootse moment van geloofsverkondiging vroeg de toenmalige aartsbisschop aandacht voor twee zaken: de nood aan (plaatsen voor) aanbidding en de nood aan sociale woningen, waaruit het project Betlehem ontstond.

Geïnspireerd vanuit het geloof timmeren aan concrete solidariteit en humaniteit, het is een erfenis van Danneels die de voorbije dagen onderbelicht bleef.

Bisschop-leraar

De erudiete kerkleider vervulde voorts met verve zijn taak als leraar en catecheet. De Blijde Boodschap verkondigen in een eenvoudige en beeldrijke taal deed hij buitengewoon in zijn kerst- en paasbrochures. Achter de veelheid van behandelde onderwerpen kun je een stramien ontwaren. Wie de uitgaven naast elkaar legt, merkt de veelvuldige medische beeldspraak. De kardinaal gaat te werk als een dokter die de samenleving wil genezen. Eerst wijst hij op kwalen als het kankerverwekkende ik, de sacrosancte vrijheid, de competitiedrang, de vaderloze maatschappij, eenzaamheid of verzuring.

Dokter Danneels diagnosticeert de symptomen en de klachten.

Vaak biedt de samenleving zelf remedies aan, maar die eerstelijnshulp weegt volgens de kardinaal te licht omdat ze geen oog heeft voor de diepere oorzaken: het verdwenen visioen, de verloren hoop, de spirituele dorheid of de religieuze ontbossing.

Menslievendheid

De mens kan zichzelf niet redden. Alleen vanuit het christelijke geloof, vanuit God, wordt de mens op een dieper niveau geheeld. Telkens wees dokter Danneels op de genezende kracht van het christendom. Waar God verdwijnt, verdwijnt de menslievendheid en dat maakt de wereld ziek.

De kardinaal zag het als zijn taak de wereld te humaniseren.

De rode draad in alles wat hij zei en deed, ligt eigenlijk omsloten in zijn bisschopsleuze: Apparuit humanitas Dei nostri, verschenen is de menslievendheid van onze God (Titus 3, 4). God koestert zo’n grote liefde voor zijn mensen dat Hij onder ons is komen wonen. We zijn Hem alles waard. Hij wil ons redden en nabij zijn. Dat goede nieuws wou Danneels telkens weer verkondigen. Maar de menslievendheid die hij zo verdedigde, ontbeerde hij vaak zelf in de persoonlijke omgang.

De maatschappelijke dokter was niet in staat zijn eigen kwalen te helen.

Dank u, meneer de kardinaal

Sommigen konden het niet laten te roepen: Meneer de kardinaal, schaam u, omdat u kiezen voor euthanasie geen heldendaad vond; omdat u het seksueel misbruik in de kerk te laks aanpakte, omdat u een ondoorgrondelijke sfinx en een zalvende diplomaat bleef. Het In Memoriam in Tertio (zie onder) is niet blind voor uw schaduwzijden, maar toch verkiest Tertio vandaag bovenal te zeggen: Meneer de kardinaal, dank u, omdat u een gids was in de moeilijke overgangstijd van een machts- naar een keuzekerk, omdat u als een eigentijdse profeet zocht de tekenen van de tijd te lezen in het licht van het evangelie, omdat u het belangrijk vond dat de stem van christenen gehoord werd in het publieke debat. Daarom ook lag u mee aan de basis van de oprichting van dit weekblad en bent u Tertio altijd blijven steunen.

Rust nu in vrede, adieu.

• Lees ook  ‘Afscheid van christelijk humanist en consensuszoeker’, het In Memoriam dat Emmanuel Van Lierde schreef bij het overlijden van kardinaal Danneels.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.