Als het kruis je afschrikt: 5 lessen om mee te nemen uit Kruisverheffing en O.L.V. van Smarten

Kruisverheffing en Onze-Lieve-Vrouw van Smarten vormen een liturgisch tweeluik. Waar Kruisverheffing de verlossing van Jezus en iedere mens door het kruis wil benadrukken, verbindt het verdriet van Maria onder het kruis van haar Zoon ons met lijden en pijn. Op die manier roepen ze iets op van de spanningsboog die zich ook tussen Goede Vrijdag en Pasen ontvouwt.

Hoe kunnen we de betekenis van deze twee kerkelijke dagen vandaag beleven?

#1 Durf het kruis aankijken

In vroegere tijden hield men de kruisbeelden op Kruisverheffing letterlijk omhoog om ze te tonen aan het volk. Vandaar dat men spreekt over een ‘verheffing’. Een afgeleide van dit ritueel is nog steeds aanwezig in de liturgie van Goede Vrijdag, wanneer de priester het kruis omhoog heft en zingt over de verlossing die het kruishout bracht.

Dat kruis in het dagelijkse leven voor ogen houden, is echter niet evident. Zolang het kruis ons leven niet letterlijk doorkruist en we geen andere keuze hebben dan het aan te kijken, kijken we er liefst van al van weg. Het maakt immers bang, berokkent pijn en wekt machteloosheid op. Allemaal gevoelens waar we moeilijk blijf mee weten en dus mijden. 

Toch nodigt Kruisverheffing ons uit om het kruis recht in de ogen te kijken. Dat kan op verschillende manieren. Door de pijn in ons eigen leven of dat van familie en vrienden bijvoorbeeld te zien en erkennen, in plaats van eraan voorbij te gaan en enkel op de positieve dingen te focussen. 

Maar ook het kruis van mensen veel verder weg van ons mag binnenkomen. In tijden van zoveel slecht nieuwsberichten in de media is dat een hele opgave. De kans is groot dat je ze liever niet meer leest. Toch schuilt er achter elk van die nieuwsberichten een mens met een concreet gezicht. Zijn of haar lijden zou ons nimmer onverschillig mogen laten. Ze zijn het levende bewijs dat Jezus steeds opnieuw gekruisigd wordt.

#2 Wees je bewust van wie je nabij zijn

Kruisverheffing benadrukt dat het lijden van Jezus op het kruis niet los te koppelen valt van Gods verlossing. Hoe afwezig God ook lijkt op het kruis en hoe Godverlaten Jezus zich volgens bepaalde evangeliepassages ook voelde, de unieke eenheid tussen Jezus en God was op het kruis niet weg. Meer nog, God zelf werd gekruisigd toen ze zijn Zoon aan het hout vast spijkerden. God is dus nooit weg te denken van het kruis.

Dat geloof in goddelijke nabijheid doorheen de zwaarste ogenblikken van ons eigen kruis en op die momenten dat we er zelf misschien niets meer van voelen, mag een stille kracht zijn die iedere lijdende mens kan helpen dragen wat eigenlijk ondraaglijk is. Er is Iemand tot wie we mogen smeken. Iemand die ook onze schreeuw en woede kan verdragen.

Ook onder het kruis was iemand Jezus nabij. Daar stond Maria. Onze-Lieve-Vrouw van Smarten zet die menselijke nabijheid van Jezus’ moeder in het licht. Het kan ons de vraag doen stellen wie er onder ons kruis staat. Misschien staan er wel meer mensen dan we op het eerste zicht vermoeden. Zien we hen? Durven we hen vragen om dichterbij te komen wanneer we het moeilijk hebben? Soms moeten we misschien ook eerst iets durven delen over ons kruis, vooraleer anderen erbij kunnen komen staan.

#3 Geloof in een doorgang naar leven

Op Kruisverheffing wordt het kruis niet vereerd omwille van het kruis. Het gaat om de verlossing die desondanks het kruis mogelijk is. Dat vraagt om geloof in een doorgang naar leven. 

Hier raken we aan de kern van ons verrijzenisgeloof. Toch kan het in de uitzichtloosheid van het kruis verschrikkelijk moeilijk zijn om hoop op leven te koesteren. Maar die hoop zal niet teleurgesteld worden, zo belooft Kruisverheffing.

Op onze eigen levensweg toont de weg naar leven door het kruis heen zich meestal niet als een triomfantelijke overwinning. Veeleer zal ze zich verwerkelijken als een moeizaam verzamelde bundel volgehouden kracht, waarna zich stilaan terug meer licht laat zien en toekomst terug mogelijk lijkt.

#4 Maak ruimte voor verdriet

Er is geen doorgang naar leven als er geen ruimte voor verdriet kan zijn.

Onze-Lieve-Vrouw van Smarten gedenkt niet alleen het verdriet van Maria bij de dood van Jezus aan het kruis. In de traditie onderscheidt men maar liefst zeven smarten of lijdensmomenten - ook wel weeën genoemd - van Maria. De volgende zeven bijbelse momenten van bezorgdheid voor en verdriet om haar Zoon worden erin verzameld: (1) de lijdensvoorzegging door Simeon, (2) de vlucht naar Egypte, (3) het verlies van het goddelijk Kind in de tempel, (4) de ontmoeting met haar kruisdragende Zoon, (5) Jezus die sterft aan het kruis, (6) Maria die haar gestorven Zoon ontvangt en (7) Maria bij de graflegging van Jezus.

Het Stabat Mater is een van de beroemdste middeleeuws-Latijnse gedichten over Maria in haar smart om de gekruisigde Christus en werd vaak op muziek gezet. Hieronder kan je een uitvoering beluisteren van het wondermooie werk van Pergolesi:

De zeven smarten van Maria maken duidelijk dat lijden en verdriet zich in velerlei vormen kunnen tonen. Bovendien maakt de Bijbel uitdrukkelijk ruimte voor dat verdriet. Ook in ons eigen leven mag verdriet ruimte krijgen. Dat is geen teken van zwakte of mislukking. Pas wanneer verdriet ruimte krijgt, kan het kruis worden aangekeken en is er een weg doorheen naar heling en verlossing mogelijk.

#5 Wees zelf nabij

Kruisverheffing en Onze-Lieve-Vrouw van Smarten maken niet enkel bewust van goddelijke en menselijke nabijheid in tijden waarin we een kruis dragen. Ze roepen er ook toe op om zelf die nabijheid te tonen. Om niet alleen naar het kruis te kijken, maar er ook mee onder te durven gaan staan.

De onrust die het aankijken van het kruis met zich meebrengt, hoeft geen verlamming in de hand te werken, maar kan net de motor zijn om actie te ondernemen. Hoe klein of hoe groot onze actie ook is, ongetwijfeld zal ze een bijdrage leveren aan de verlossing die het kruis voor de wereld bracht en een doorgang naar meer leven mee mogelijk maken.