‘Amen. En nu’ in Antwerpen: verslag van een geslaagd festival

Zondag 31 mei: Inspiratie & Waardering

⏱️ 09:45 | Aan u de keuze

• God buiten de lijntjes: Wat als we het vertrouwde parochieleven eens helemaal anders durven te benaderen? Sofie Verscheure (Symposion) daagt de deelnemers uit om patroondoorbrekend te denken.
• Upload your faith: Koen Vlaeminck (hoofdredacteur Otheo) opent samen met Bart Paepen, Nikolaas Sintobin en Romy Kersten een digitale mini-hackathon. Parochies leren stap voor stap hoe een digitaal aanbod voor gebed, catechese en missie voor iedereen haalbaar is.
• De weg naar de toekomst: Synodaliteit is hét kernwoord van de wereldkerk vandaag, maar is het een vrome belofte of een groeiende realiteit? Jos Moons sj. deelt met overtuiging zijn expertise over deze heuse culturomslag naar een kerk van luisteren, onderscheiden en samen beslissen. Geert De Cubber leidt het aansluitende gesprek waarin volop ruimte is voor vragen. 

Bekijk

Herbeleef ‘Amen. En nu’: een terugblik in foto's

Lees het volledige artikel

• Geloof op straat: Een groep deelnemers verruilt de zalen voor de buitenlucht. Niek Everts trekt met hen de straten van Antwerpen in voor een diaconale wandeling. Al wandelend ontdekken zij hoe geloof op straat tastbaar en zichtbaar wordt in de praktijk.
• Gemeenschap zonder kerk: Hoe ga je als geloofsgemeenschap vitaal verder als je afscheid moet nemen van het vertrouwde kerkgebouw? Leo Fijen deelt zijn inzichten over hoe een gemeenschap kan blijven groeien in een tijd van verandering door nabijheid, onderlinge steun en gezamenlijke betrokkenheid centraal te stellen.
• Aanwezigheid als antwoord: Rita Boeren en Chris Smits nemen de zaal mee in de praktijk van de presentiepastoraal. Wat betekent presentiepastoraal concreet voor jouw gemeenschap? Bij wie wil je aanwezig zijn en op welke manier?
• Schepping als opdracht: Ineke Roux en Matty van de Leijenhorst maken de visie van de encycliek Laudato si' concreet voor de dagelijkse praktijk in de geloofsgemeenschap.

⏱️ 11:30 | De parochie als laboratorium

De zondagochtend startte met een prikkelende keynote van de bekende theologe Carmody Grey. Zij daagde de zaal uit om de parochie te zien als een laboratorium: een plek om te experimenteren, te leren en niet bang te zijn om fouten te maken. 

‘Voor lokale parochies betekent dit dat vernieuwing niet abstract kan blijven. Zij moet zichtbaar worden in alledaagse praktijken: in de manier waarop mensen worden verwelkomd, in de zorg voor de armen en eenzamen, in praktische aandacht voor de schepping, en in het geduldig opnieuw opbouwen van echte, fysieke gemeenschap. Een parochie wordt een bron van hoop en vreugde wanneer zij mensen helpt opnieuw te leren leven in de juiste verhouding tot God, tot elkaar en tot de aarde.’

Carine D’Hondt (voorzitter IPB) gaat in gesprek met Laetitia van der Lans.)  Wat nemen we mee? 

1. Nog meer naar buiten komen met een Kerk waar mensen nieuwsgierig naar zijn.
2. Een Kerk die wat minder vergadert en meer rust opzoekt.
3. Oprechte aandacht hebben voor de ander, wie hij of zij ook is.

⏱️ 14:30 | Vieren als hoogtepunt

Eucharistieviering in de kathedraal. Volg de viering via livestream: https://www.youtube.com/live/NwDGceXfLus
 

Het festival ’Amen. En nu’ mag terugblikken op een topweekend met heel veel inspiratie voor de Kerk van vandaag. Was je erbij, of wil je een beeld krijgen van hoe het er aan toe ging? Bekijk de fotoreportage.

Zaterdag 30 mei: Inspiratie & waardering

⏱️ 09:30 | Dag 2 begint: Er gaat ons een licht op

Na een inspirerende dagopening door theologe Anne Vandenhoeck is de Ideeënmarkt in de Handelsbeurs officieel geopend! Meer dan 30 standhouders, van Ecokerk tot Otheo en Missio,  laten zien hoeveel creativiteit en engagement er vandaag al leeft in de kerk.

⏱️ 10:15 | Keuzestress tijdens de workshops

De Handelsbeurs en het Hilton Hotel bruisen van de energie. Bezoekers hebben zojuist hun weg gevonden naar de eerste grote ronde van keuzesessies. Er is voor elk wat wils: van diepe theologische reflecties tot hele praktische labs en ateliers. 

• Zinzoekers op sneakers: De belangstelling voor het geloof groeit onder jongeren. Gelovige jongeren willen echt met dat geloof aan de slag. Maar hoe precies en in welke gemeenschap? In deze workshop zoeken Sofi Van Ussel en Lucas Brinkhuis  samen met jongeren uit in wat voor kerk zij zich helemaal thuis zouden voelen.
• Er kan meer dan je denkt: Niels Maris laat zien hoe het kerkelijk recht geen starre set regels hoeft te zijn, maar juist een instrument kan vormen om je parochie vitaler te maken. Erik De Smet leidt dit gesprek.
• Klaar voor de toekomst?: Het bisdom Rotterdam ontwikkelde een Vitaliteitstoets. Mgr. Van den Hende en Lizzy Beenhakker laten zien hoe deze werkt en wat parochies ermee kunnen doen. De toets blijkt vooral een goede aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan over geloof, parochieleven en toekomst.
• Vieren is een werkwoord: Een  panelgesprek onder leiding van Mark Buck. Franck Ploum, Bart Paepen en Anne Vandenhoeck duiken samen in de rijke mogelijkheden en de diepe betekenis van de liturgie. Wat mag dan evolueren en wat niet? Wat is de essentie die boven de golfbewegingen van de tijd uitsteekt?
• Wanneer het leven mensen raakt: Marleen Foubert, Joost Verhoef en Martijn Steegen praten onder begeleiding van Eline Van Steenkiste over geloof op de grote scharniermomenten van het menselijk bestaan. Op cruciale momenten in het leven is er duidelijk een verwachting ten aanzien van de kerk. Welke rol kan een geloofsgemeenschap daarin spelen?
• Ruimte maken voor de Geest: Echte synodaliteit begint lokaal: in parochies, pastorale eenheden, geloofsgroepen en nieuwe kerkplekken. Karin Bornhijm,, de eerste coördinator van het Nederlandse synode-project ‘Luisterend op weg’, biedt een interactieve workshop aan om concreet aan de slag te gaan met synodaliteit op parochieniveau.
• Goddelijke inspiratie: Sieneke Spiegel leidt dit creatieve atelier waar kunst wordt ingezet als een levende geloofstaal. Aan de hand van een inspirerende Bijbeltekst gaan deelnemers aan het schilderen. Het resultaat is een Creatio Divina!
   

⏱️ 12:00 | Aan tafel  

Na een ochtend vol intensieve workshops schuiven de festivalgangers uit Vlaanderen en Nederland nu gezellig aan voor een gezamenlijke lunch. De sfeer is informeel en energiek. Overal om je heen zie je mensen geanimeerd napraten over de deelsessies van zojuist. Er worden druk contacten uitgewisseld, praktijkvoorbeelden gedeeld en nieuwe banden gesmeed. Dit is precies waar het festival om draait: de eilandmentaliteit doorbreken, van elkaar leren en samen ontdekken dat we allemaal mededragers zijn van de kerk van morgen.

Geert De Cubber, coördinator van nationaal synodaal team: 'Het is belangrijk te zien hoeveel dynamiek er op gang komt als mensen uitgedaagd worden om samen te werken. Het is tegelijk opvallend te zien hoe mensen wegen zoeken om samen te werken, waarbij de vraag klinkt: hoe kunnen we Christus aan het licht brengen? Het inspireert mij vooral tussen de vele workshops door mensen erover te horen vertellen en vooral hoe ze vertellen. En ik zie dat dat ook zo bij anderen is. Het zijn vooral die verhalen over die inspireren, ontdekken we hier samen. En dat over grenzen heen. De Kerk mag dan anders gestructureerd zijn bij onze noorderburen dan bij ons, we worden met dezelfde problemen geconfronteerd. En dan kan het delen van verhalen inspireren.'

⏱️ 14:00 | De tweede ronde

De deelnemers maken zich klaar voor de tweede grote ronde van keuzesessies.

Een greep uit het aanbod:

• Zingen is tweemaal bidden: Elke Poppe verkent met de zaal de rol van muziek als verbindende kracht in de liturgie. Deelnemers ontdekken hoe ze zang en muziek een bron van leven kunnen maken voor hun lokale gemeenschap, zélfs als er geen vast koor aanwezig is.
• Oude wijsheid in nieuwe vormen: Peter Dullaert en Marten IJmker van klooster Nieuw Sion laten zien waarom abdijen en nieuwe leefgemeenschappen vandaag populairder zijn dan ooit. Deelnemers onderzoeken hoe kloosterwaarden zoals ritme, stilte en gastvrijheid de eigen parochiepraktijk kunnen verrijken.
• De Heilige ChatGPT zij met ons: Christof Bouweraerts (coördinator IPB) neemt de angst voor artificiële intelligentie weg. Deelnemers oefenen live met AI-tools.
• Wie neemt het straks over?: Anja T’Kindt (Inspiratiekaravaan) leidt een cruciale denksessie voor ervaren parochietrekkers. Hoe herken, enthousiasmeer en ondersteun je potentiële nieuwe leiders om de vitaliteit van onderuit te bewaren?
• Para todos! Todos, todos, todos!: Paus Franciscus riep het uit, maar hoe inclusief is de kerk in de praktijk voor de LGBTQ+-gemeenschap? Frans Bossink, Saskia Van De Kieboom en Annemie Dillen gaan hierover in een panelgesprek onder leiding van Anneke Eijpe.

In de workshop 'digitale innovatie in geloof' zette Koen Vlaeminck van Otheo deelnemers op de weg van digitale innovatie  in het geloof. Ze kregen de opdracht een digitaal initiatief uit te werken voor een bepaald profiel personen, opdrachten en kanalen. En dat bracht geanimeerd overleg mee.

⏱️ 16:00 | Theoloog Jan Loffeld: Hoop centraal stellen

Theoloog Jan Loffeld houdt een vurig pleidooi over hoe de kerk in deze tijd de hoop centraal kan stellen. Op basis van zijn veelbesproken boek Als er niets ontbreekt waar God ontbreekt schetst hij een eerlijk, maar tegelijk hoopvol beeld van de kerkelijke toekomst. 

Lees ook

Theoloog Jan Loffeld: ‘De mens stelt zich andere vragen dan vijftig jaar geleden’

Lees het volledige artikel

Mensen zijn in onze visie allen kinderen van God, ook al hebben ze niets met de Kerk. Of het geloof ‘gebeurt’, is het geheim tussen God en mens. 

Loffeld besprak de transformatie die we beleven. Het aantal seculieren neemt toe, en het is meer dan alleen een losmaken van de Kerk. God heeft de schepping in vrijheid gelaten. De mens is een open vraag, stelt Vaticanum II, maar het lijkt dat er geen vraag meer is. Het uitgangspunt was: iedere mens heeft God nodig, maar wat blijkt: God valt niet onder de categorie ‘behoefte’. Nu zijn mensen echt vrij om te geloven. Geloof als optie. Belangrijk is om verhalen te blijven vertellen. We moeten vertrouwen durven te hebben, zegt Loffeld. Niet simpel, zo klinkt bij deelnemers.

Lode Aerts, bisschop van Brugge: ‘Loffelds visie kan ons helpen om een nieuwe plaats te vinden. We ervaren allen dat mensen kunnen leven zonder God, dat moeten wij aanvaarden. Maar God is wel aanwezig, dat geloven we. Hij gunt ons dat geluk. Geloof is een geschenk. Onze-Lieve-Heer laat ons niet los, zegt ons geloof. Onze tijd biedt grote kansen om aan de roeping trouw te blijven. De achterdocht valt weg, bij jonge generaties en zeker in de steden.’

⏱️ 17:00 | Een uur vol dankbaarheid

Wat een energie in de Handelsbeurs! Het Waarderingsuur is bedoeld als een expliciet contrast met de schaarste aan complimenten in de praktijk. Geen officiële Michelinsterren of beleidsnota's, maar pure dank.

Schrijver en dichter Christophe Vekeman draagt het speciaal voor deze middag geschreven gedicht Een enkel woord voor.

Lees ook

Ze liet zich samen met dochter dopen: popzangeres Aafke Romeijn (39)

Lees het volledige artikel

Aartsbisschop Luc Terlinden spreekt een dankwoord uit. Hij verwijst naar Abraham,die door God gevraagd wordt de sterren te tellen. We mogen ons verbonden weten met elkaar als ster, zegt Terlinden. We mogen elkaar broeders en zusters noemen, omdat we dezelfde vader hebben en hetzelfde geloof delen. Precies wanneer het duister is, tonen de sterren hun licht en waarde, niet dominant, verbonden, niet in zichzelf, maar voor alle mensen. Onze gedeelde kracht is de Heer Jezus. 

Morgenmiddag beleeft de speciaal voor het festival gecomponeerde Missa Festiva van kapelmeester Sebastiaan van Steenberge haar vuurdoop, met Nederlandstalige teksten van Aafke Romeijn. Om te zorgen dat iedereen morgen uit volle borst kan meevieren, worden de liederen vanavond doorgenomen. ’Nu gaan we samen op weg, onze stemmen die klinken als één. Alles bloeit op als ik zeg, waar U bent, ja daar gaan wij heen!’ Tientallen stemmen uit Vlaanderen en Nederland smelten hier prachtig samen.
 

Deze pagina krijgt regelmatig updates. Zo blijf je op de hoogte van wat er op het festival gebeurt.

Vrijdag 29 mei: De aftrap & De Nacht van de Kathedraal

⏱️ 17:30 | De laatste check-up

Achter de schermen komt de organisatie samen voor de allerlaatste briefing. De deuren van de Handelsbeurs en het Hilton openen om 15 uur voor de eerste vroege vogels. De sfeer is vol verwachting!

⏱️ 18.15  | Deelnemers arriveren en checken in

In de prachtige Handelsbeurs in Antwerpen kunnen deelnemers aan het festival zich inchecken (elektronisch, maar er is bijstand) en de eerste standjes van de markt bezoeken. Veel Nederlanders, maar ook heel wat Vlamingen. Enkele Vlaamse deelnemers spreken hun verwondering over het initiatief uit. We ontmoeten mensen uit diverse hoeken, van vele initiatieven, bewegingen en ja hoor, religieuze orden. De verwachtingen zijn hooggespannen. Een korte ontmoeting met de organisatoren leert ons dat er iets meer dan 600 deelnemers aangemeld zijn. Een heel aantal installeren zich in hotels in de buurt. Het programma start om 19:30.

⏱️ 19.15  | Verwachtingen van aanwezigen

Christof Bouweraerts, coördinator IPB, vanuit de opening in de Handelsbeurs: Ik hoop dat dit festival een nieuwe dynamiek meegeeft aan gelovigen en aan al wie in de Kerk actief is. Want er is veel negativiteit en moeheid, dat dreigt te verlammen. We hebben nood aan een positieve vibe en, het festival is nog maar begonnen, maar die voel je hier al." 

Pastoor Bart Paepen: 'Ik ben dolgelukkig dat we dit festival in Antwerpen in en rond de kathedraal mogen ontvangen. Innovatie staat centraal in wat Space for Grace heeft willen doen en wat dit festival beoogt. Dat wil zeggen: de traditie waarderen, ze vastpakken en er nieuw leven in brengen. Er blijft  dus iets van wat al bestaat en er komt iets nieuws bij.  Dat is ook wat elke Kerk moet doen. En dat is wat we al enkele jaren onze missie is met De Kathedraal. Dus ja, dit sluit helemaal aan bij ons DNA.Het is ook een verrijking dat de katholieke Vlaamse en Nederlandse Kerk hier samen zijn en werken. Het zijn twee verschillende werelden. We hebben te leren van elkaar.'

⏱️ 19.30 | Het festival staat van start in de Handelsbeurs

Mede-organisator Luk Vanmaercke zei bij de opening dat we overal in Nederland en Vlaanderen het hergroeperen van parochies zien, maar dat het lied van Carlos De Soete waarmee het festival startte als boodschap creative innovatie voor geloofsgemeenschappen heeft. Het event is immers de slothappening van Space for Grace. Het project loopt als programma ten einde, maar de geest van vitaliteit wil men bewaren. ‘Geen eindpunt, maar nieuw begin, kansen om elkaar te ontmoeten’ Johan Bonny, bisschop van Antwerpen, sprak een zegen uit met woorden van Bob Dylan, alleen maar zinnen uit de Bijbel. 

Als bisschop van de gaststad verwelkomde hij het festival warm en blikte hij dankbaar terug op wat het project teweeg heeft gebracht: 'De voorbije jaren heeft Space for Grace zowel in Vlaanderen als in Nederland heel veel nieuwe projecten een kans gegeven. Ze hebben mensen en parochies uitgedaagd. Dankzij die gemeenschappelijke prikkel ontluiken er in parochies hier en daar creatieve ideeën. En die uitwerken kost geld. Zonder het financiële duwtje in de rug van Space for Grace zou het niet mogelijk geweest zijn die ideeën te ontwikkelen en vorm te geven. Vaak hebben parochies die middelen niet. Wij zijn dan ook heel dankbaar voor dit fonds. Ik waardeer het ook bijzonder dat ze niet enkel investeren in academische middens, maar ook te velde, in parochies, in gewone mensen, aan de basis.' 

Volgens de bisschop is de invloed van paus Franciscus duidelijk merkbaar in het DNA van Space for Grace. Hij verwees naar diens visie op sociale problematieken, vertrouwen, onderscheiding, en het durven nemen van risico's: 'Moedig durven experimenteren en leren uit je fouten.'  Met het oog op de toekomst en de titel van het festival ('Amen. En nu.') sprak de bisschop een duidelijke hoop uit voor de opgezette projecten: 'Hopelijk zijn er initiatieven die nog doorlopen. Ik hoop ten zeerste dat het geen eendagsvliegen zijn. Je moet mensen uitdagen, een duwtje in de rug geven, ze helpen opstarten, en dan hopen dat ze zelfstandig verder vliegen en blijven groeien.'

⏱️ 20.00 | Terugblik op Space for Grace

Volgt een panelgesprek onder leiding van Jozefien Van Huffel (Kamino) over de lessen getrokken uit Space for Grace.

1. Vitaliteit begint aan de basis. Verhalen over innovatie passeren de revue: nieuwe combinaties, zoals de Speelkerk in Bellegem of Xenner in Mol.
2. Leer van elkaar in netwerken. Christa Damen vertelt over een spreidstand tussen realiteit en het niet kunnen realiseren. Theoloog Erik Borgman: ‘Je moet laten zien dat je bestaat.’ Een van de meest succesvolle events was een busrit langs initiatieven. 
3. Investeer in kennis en vaardigheden. Jorien Copier (Kaski Nijmegen), stelt dat we in de Kerk nog te weinig durven leren van elkaar. Damen: ‘We maken nog te weinig gebruik van de expertise van mensen ter plaatse.’  Een nieuw zelfbewustzijn drukt zich op.
4. Vitaliteit is de vrucht van samenwerking. ‘Met wie gaan we samenwerken. Een heleboel vragen!’ Het mag botsen. Christa vroeg dat de vrijwilligers in de hal opstaken: de overgrote meerderheid!
5. Durf te experimenteren. Pieter Vandecasteele (Space for Grace): ‘Budget is onbelangrijk, het signaal wel. Doe maar als er een idee is.’ Borgman: ‘De Kerk is zelf een experiment..;’ Er werd ook eerlijk gereflecteerd over mislukkingen. 
6. Creëer een cultuur van waardering; Niet enkel verwachten van leidinggevenden. Raf Lust reed met de fiets van project naar project om ter plaatse in gesprek te gaan.
7. Geef de ruimte aan de Geest. Dat is de naam 'Space for Grace', ruimte voor genade. Dat perspectief is waar het om gaat. 

⏱️ 22:00 | De Nacht van de Kathedraal

De deuren van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal zijn zojuist geopend voor een van de meest intieme programmaonderdelen van dit festival: De Nacht van de Kathedraal. Bezoekers worden bij binnenkomst in het schemerdonker opgewacht door de Droominee, die iedereen rustig over de drempel helpt. Langs blauwe linten wandelt de stille stoet voorbij de Venerabelkapel. Daar zingt de Schola Gregoriana Cantabo de Pinksterhymne Veni creator Spiritus. De sfeer is meteen mystiek. Iedereen zoekt nu een plekje waar een draadloze koptelefoon klaarligt.

'Het Eerste Avondmaal'

De zangers hebben hun laatste noten laten klinken en het signaal is gegeven: de koptelefoons mogen op! Vanaf dit moment luisteren de aanwezigen via hun koptelefoon naar Het eerste avondmaal. Deze unieke luisterervaring wordt gebracht door expert religieus erfgoed Kristof Lataire en interieurarchitect Tom Callebaut.

Uit meer dan 35 jaar ervaring bundelen Tom en Kristof een selectie van hun meest bijzondere en ontroerende verhalen van gemeenschappen die het vuur bij elkaar aanwakkeren. In de kathedraal lichten de houten dozen van hun installatie zachtjes op, dozen vol verhalen die de geesten openen, de verbeelding prikkelen en ons diep met elkaar verbinden. Het is een indrukwekkend gezicht: een monumentale ruimte vol mensen, en tegelijkertijd een sfeer van stilte. 

Een zee van lampjes trekt door de ommegang

De koptelefoons zijn afgezet en liggen weer op de stoelen. De Schola Gregoriana Cantabo heeft zich zojuist rondom het publiek opgesteld voor een psalm.

Onder leiding van de Droominee zet de stoet zich nu in beweging voor een processie door de donkere koorommegang. Iedereen heeft een klein handlampje gekregen dat de gangen subtiel verlicht. Terwijl het koor vooroploopt met Gregoriaanse gezangen, staat er bij de zijkapellen een spreekkoor. Zij herhalen hardop fluisterend tekstperikopen die prachtig door de ruimte echoën.

Het Ave Maria van Lotte Pen richting middernacht

Saxofoniste Lotte Pen het roer heeft overgenomen met haar project The Alt. Mass. De breekbare saxofoonklanken en haar uitvoering van het Ave Maria vullen de ruimte en werken langzaam toe naar klokslag middernacht.

Zometeen trekt de stoet nog eenmaal kort langs de Kruisafneming van Rubens, waarna de Droominee met zijn bezielde spoken word het georganiseerde deel van de nacht zal afsluiten.

De Grote Stilte gaat in

Het programma is afgelopen, de lichten zijn gedoofd en de dozen en koptelefoons zijn opgeruimd. Vanaf nu regeert de pure stilte in de kathedraal.
Bezoekers hebben een strandstoel, klapstoel of yogamatje gepakt om de rest van de nacht mediterend of biddend door te brengen. Om het kwartier klinkt er als zachte tijdsaanduiding een in het Aramees gezongen Wees Gegroet, geïnspireerd op een Syrisch woestijnklooster. Een prachtig, solidair slotstuk van een gedenkwaardige eerste festivaldag.