Arvo Pärts muziek voor orgel: altijd iets te beleven

Het is 31 jaar geleden, van 1989, dat Arvo Pärt zijn laatste werk voor solo orgel schreef. De drie andere composities zijn meer dan 40 jaar oud. Pärt stond toen aan het begin van zijn wereldwijde doorbraak en werkte bij de Estse radio. Een collega van Pärt speelde de eerste uitvoering van Trivium.

Trivium (1976)

Eén van de eerste werken die Pärt schreef in zijn nieuwe, uitgepuurde ‘tintinnabuli’-stijl. Voor het eerst uitgevoerd tijdens het legendarische concert in oktober 1976 in Tallinn waarop het grote publiek kennismaakte met de nieuwe Pärt. Trivium is Latijn voor driesprong en verwijst naar drie van de zeven basisvakken in middeleeuws (hoger) onderwijs: grammatica, retorica en dialectiek. 

(Lees verder onder de video.)

Pari intervallo (1976)

Pärt her-instrumenteert vaak eigen stukken. Van Spiegel im Spiegel bijvoorbeeld zijn er meer dan tien verschillende versies. Pari intervallo werd oorspronkelijk gecomponeerd voor vier, niet nader bepaalde instrumenten. In 1980 maakte Pärt er een orgelversie van, waarin ze ook bekend zou worden. De titel betekent ‘gelijk interval’: van de vier stemmen bewegen de twee buitenste (dus de hoogste en de laagste) zich parallel doorheen het stuk. 

Pärt schreef het werk in 1976 ter gelegenheid van de dood van zijn stiefvader en gebruikte als motto een fragment uit de Brief van Paulus aan de Romeinen: ‘Als we leven, leven we voor de Heer. Als we sterven, sterven we voor de Heer.’

(Lees verder onder de video.)

Annum per annum (1980)

Schrikken! In plaats van bedachtzame klankenwichelarij dreunt dit werk binnen met kolossale, pulserende akkoorden. Volgens de aanwijzingen van de componist moeten die 45 seconden worden aangehouden, waarna het orgel moet worden uitgezet. De klank sterft hierdoor langzaam uit. Daarna mag het orgel weer aan.

Maar wat een effect heeft het niet op de luisteraar, wiens oren helemaal zijn gespoeld, klaar voor wat komt: vijf korte delen die zijn aangeduid met de letters K, G, C, S, A, een verwijzing naar de delen van het ordinarium van de mis: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus en Agnus Dei. Het werk eindigt met het spiegelbeeld van het begin: pulserende akkoorden die opbouwen tot een gigantisch crescendo.

Annum per annum was een van de eerste werken die Pärt in het Westen schreef, ter gelegenheid van de 900^ste verjaardag van de kathedraal in Speyer (Duitsland).

Mein Weg hat Gipfel und Wellentäler (1989)

Mijn weg kent pieken en golvende dalen is Pärts recentste orgelwerk, geschreven in opdracht van het orgelfestival in Parainen, Finland. Het is geïnspireerd door een gedicht van Edmond Jabès (1912-1991), een Franse schrijver van Egyptische afkomst. De tekst van het gedicht staat integraal in het woord vooraf bij de partituur, in een Engelse vertaling:

My road had its hours of greatness,
its blows, its pain.
My road has its crest and its groundswell,
its sand and its sky.
My road. Yours

Pärt maakte van dit werk ook een versie voor veertien strijkers en percussie, voor het eerst uitgevoerd in 1999.

Voor de volledigheid: in 1997 componeerde Pärt een vijfde orgelwerk voor organist Christoper Bower Broadbent. De titel was Puzzle of Birthday Piece.