Atheïstisch opgevoed, gedoopt in een zwembad in Palestina. Het verhaal van vredesactiviste Maaike

Maaike is samen met haar joodse collega Veronica enkele dagen op bezoek in België en Nederland om te getuigen over hun vredeswerk bij Musalaha. De naam van de organisatie verwijst naar een antiek Arabisch verzoeningsritueel, dat ingezet werd bij buren- of familieruzies of breder tussen gemeenschappen. Bijeen gaan zitten en praten, maar eerst en vooral: diep luisteren.

Wereld in brand

Dat staat zo’n beetje haaks op wat er vandaag op het wereldtoneel aan het gebeuren is. Maaike checkt nog even de telefoon. De bombardementen van de VS en Israël op Iran en de reactie daarop begonnen net nadat ze het land verlaten had. Ze is bezorgd om haar man en schoonfamilie in Jeruzalem. Een vriend van Veronica verloor gisteren zijn woning en hele hebben en houden, toen het appartementenblok geraakt werd door een drone.

Terwijl Veronica opgelucht is dat ze hier is en de voortdurende alarmen niet hoort, zou Maaike net liever dáár zijn. ‘Dan weet je tenminste wat er precies gaande is en voel je de energie om ermee om te gaan, samen met je geliefden. Nu voel ik me verloren. We zien de situatie dagelijks escaleren.’

Van woestijn naar bevrijding

Musalaha werd in 1990 opgericht door de inspirerende Palestijnse theoloog Salim Munayer. Vanuit Bijbelse principes en eeuwenoude culturele praktijken komt hij tot de visie dat beide volkeren – Israëli’s en Palestijnen – samen naar bevrijding moeten streven via gezamenlijk vreedzaam verzet tegen de onderdrukking. Zijn organisatie richt zich op vorming, training en ontmoeting die culmineert in acties die discriminatie doorbreken en banden herstellen.

Veronica heeft al diverse groepen begeleid, telkens een ontroerend transformatief proces, zo vertellen ze. ‘We trekken altijd eerst naar de woestijn in Jordanië. Het is een symbolische plek in alle godsdiensten. Mozes, Jezus en Mohamed kregen allen hun missie van God in de woestijn. Door de kalme energie van de woestijn kom je er bovendien sneller tot de kern, namelijk dat we allemaal mensen zijn en elkaar nodig hebben. Dat is onze diepste identiteit. Andere lagen mogen even afvallen.’

Naar de sterren kijken, met de kameel rijden, het zijn niet zomaar teambuilding activiteiten. ‘Eén worden met de natuur, helpt om voeling te krijgen met elkaar en het hart te openen.’

‘Onze lessen zijn geïnspireerd door Jezus en zijn manier van luisteren en van vreedzaam verzet’, zegt de joodse Veronica. ‘In ons land weet iedereen hoe te vechten, maar niet hoe te luisteren. Die spieren moeten we nog ontwikkelen.’

Kolonialisme benoemen

In een eerste fase wordt het geweld benoemd, de pijn van het onrecht. De begeleiders bieden de deelnemers een wetenschappelijk kader aan om het Israëlisch geweld te interpreteren, namelijk als vestigingskolonialisme, dat geen coexistentie op het oog heeft, maar de verdrijving of onderdrukking van een inheems volk.

‘Israëli’s die de cursus volgen en zelf wel openstaan voor gelijkwaardige verhoudingen, aanvaarden die analyse niet altijd meteen’, weet Maaike. ‘Ze zeggen: ik ben toch geen kolonist? Ik heb toch geen macht? Ze beseffen niet welke privileges ze genieten, ten koste van anderen. Kijk alleen nog maar naar de muur en checkpoints, die maken dat Palestijnse deelnemers altijd pas een dag na de Israëlische deelnemers ter plekke kunnen zijn. Pas als mensen die voordeel halen uit de ongelijke machtsverhoudingen, willen nadenken over hun aandeel in het geweld, kun je over verzoening spreken zonder het woord te perverteren.’

Maar het mag nooit bij praten en leren blijven. ‘Dan zouden we onrecht alleen maar normaliseren.’ Einddoel is actie, concrete verandering, vanuit de ideeën die ontstaan tijdens de vierdaagse sessie in de woestijn en de maandelijkse trainingen die daarop volgen.

Van atheïst naar christelijke vredesactivist

Het verhaal van Musalaha heeft bij Maaike vier jaar geleden een gevoelige snaar geraakt. Afkomstig uit een atheïstische familie in Hasselt, was ze zelf wel heel geïnteresseerd in religies en hoe religie gebruikt wordt in conflicten. Na haar studies internationaal recht ging ze voor een ngo werken in Jeruzalem. Ze wilde haar op een dekoloniale, inheemse manier leren van mensen in conflict, en 'nederig worden omdat ik in de context van Jeruzalem helemaal geen kennis had'. Ondertussen deed ze een master aan een zionistische school. ‘Ik sympathiseerde altijd al met de Palestijnen, maar wilde ook de andere kant leren kennen en, wie weet, begrijpen. Of dat gelukt is? Ik ben mensen beginnen te zien achter het narratief en heb zelfs vrienden gemaakt, maar uiteindelijk klopte het niet met mijn moreel kompas.’

In die periode leerde Maaike haar man kennen, een Palestijnse moslim. In een wereld waarin het religieuze toebehoren allesbepalend is, vroeg Maaike zich steeds meer af waar ze zelf thuis hoorde. Zou er een plaats bestaan waar je tegelijk Israëlisch en Palestijns kunt zijn? Witte westerse vrouw én toch ten volle aanvaard en deel van de gemeenschap?

Gedoopt in het zwembad

Op zoek naar een job ontdekte ze de site van Musalaha. Ze besloot te solliciteren en vertrok met knikkende knieën naar de eerste afspraak. Zou een ongedoopte zoeker wel bij een geloofsgebonden organisatie kunnen werken? Iemand die altijd geleerd heeft dat het bestaan van Jezus verzonnen was? Even dacht ze nog aan afzeggen, maar de ontmoeting met Salim zou alle puzzelstukjes in elkaar doen vallen. ‘Hij doorzag mijn twijfel en bood me geen antwoorden, maar wel een plaats waar we samen konden zoeken. De Bijbelstudie bij Musalaha is nu als het ware mijn kerk.’

Tijdens een zomerkampje van Musalaha was Maaike met kinderen in het zwembad aan het babbelen over het geloof. ‘Ze schrokken heel erg toen ik zei dat ik niet gedoopt was. En wil je gedoopt worden?, vroegen ze. Waarop ze met veel ernst water over mijn hoofd goten. Toen ik het verhaal vertelde aan de anglicaanse aartsbisschop, gaf hij zijn zegen: Voor mij telt het.’

In onderstaande video vertelt Daniel Munayer (zoon van stichter Salim) over het vredeswerk van Musalaha.

Ontdek meer over het betekenisvolle vredeswerk van Musalaha in Israël en Palestina.