Babelse spraakverwarring

Het zal geen verrassing zijn dat dit gezegde rechtstreeks uit de Bijbel komt:
Genesis 11:9 Zo komt het dat die stad Babel heet, want daar bracht de Heer verwarring in de taal die op de hele aarde gesproken werd, en van daar verspreidde hij de mensen over de hele aarde.
Volgens wat vooraf ging, sprak de hele mensheid na de zondvloed één taal. Samen willen ze een stad en een toren bouwen ‘die tot in de hemel reikt’, om zichzelf te verheerlijken. God ziet hun hoogmoed en zegt:
’Laten Wij hun taal verwarren, zodat zij elkaar niet meer begrijpen.’ Hij verwart hun taal en verspreidt hen over de hele aarde.
De stad heet vanaf dan Babel. Want in het Hebreeuws klinkt Babel als een woordspeling op balal, dat ‘verwarren’ betekent.
Moraal van het verhaal? De mens is niet God.
Wanneer hij dat wel probeert te zijn, keert zijn creativiteit zich tegen hem.

Deze uitdrukking wordt vandaag nog steeds gebruikt wanneer mensen elkaar niet lijken te begrijpen of niet willen begrijpen. Doordat iedereen iets anders zegt of een andere taal spreekt. Het kan ook wijzen op complete chaos, onbegrip of communicatieve verwarring.

De uitdrukking leeft voort in uitdrukkingen zoals:
- ‘Het was daar een Babel van stemmen.’ = iedereen praat door elkaar heen
- ‘Een ware Babelse spraakverwarring.’ = totale communicatiestoornis, vaak door meertaligheid of tegenstrijdige standpunten

Ook in politieke, digitale of technologische context wordt het beeld gebruikt: denk aan discussies met veel jargon of bij spraakverwarring door algoritmes en desinformatie.

Volgens Rik Torfs kan je perfect de woorden begrijpen, maar niet de persoon die ze uitspreekt vanuit zijn context.

Een goed voorbeeld vind je in het boek ‘De ondraaglijke lichtheid van het bestaan’ van Milan Kundera. Je hebt daar twee personages: hij een Nederlander die gestudeerd heeft in Parijs, zij een Tsjechische die in het communisme leefde in Praag. Het woord ‘optocht’ betekende voor allebei iets anders. Voor hem betekende het ‘bevrijding’ gelinkt aan de mei ‘68 protesten in Parijs, terwijl zij af en toe een lichte verkoudheid veinsde om niet mee te moeten doen aan de obligate 1 mei-optochten in het communistische Praag. Hun woorden vloeiden in een andere semantische rivier. Daar is die relatie dan uiteindelijk aan kapot gegaan. En dat heb je met die babelse spraakverwarring.

Maar het omgekeerde is evenzeer mogelijk. Dat kan je bijvoorbeeld zien als je met kinderen op reis gaat. Die kunnen daar op een camping in een vreemd land de hele dag verhalen zitten spelen, hoewel ze toch allemaal een andere taal spreken. Toch begrijpen ze elkaar. Je hebt dezelfde semantische rivier: die van het spel, de levensvreugde, de vakantie. De woorden ontbreken, maar ze hebben ze niet nodig om elkaar toch te begrijpen.