‘In Balans’ verkent band tussen psychische gezondheid & zingeving

Waarom zien we zoveel angst, depressie en burn-out? Steeds meer onderzoekers en therapeuten ontdekken de band tussen psychische veerkracht en zingeving.

In het nieuwe magaboek In Balans, nu verschenen bij Halewijn, lezen we onder meer een interviewmet psychiater Erik Thys. Een fragment.

(Lees verder onder de afbeelding.)

Hoe ziet u de verhouding tussen geloof en geestelijke gezondheid?

‘De verbondenheid en de rituelen van een (geloofs-)gemeenschap bieden zeker een hulp in het leven. Meer filosofisch vind ik het mensbeeld dat godsdiensten aanreiken, hun visie op de mens, verrijkend. Het technokapitalisme reikt ons geen mensbeeld aan.

Ik pleit voor de rehabilitatie van de ziel.

Ik geloof dat er iets bestaat dat ons overstijgt. Het is een deel van mezelf en toch is het groter dan mijn ik. Neem de Mona Lisa. Dat is niet meer dan een doek met verf en toch is het zoveel meer dan die materie. Zelfs als je het schilderij zou vernietigen, leeft het door in ons collectieve geheugen. Zo kijk ik ook naar de ziel.

Ik ben gefascineerd door de huidige neurowetenschappen.

We hebben een te beperkt beeld van onszelf. We denken te veel dat we autonome coherente wezens zijn die weten wat ze willen.

Veel motieven beseffen we niet en meer dan we denken, hangen we samen met anderen. We bestaan uit andere mensen. De slogan ‘we zijn ons brein’ is zo beperkend. Ook het brein van anderen stuurt ons en maakt ons tot wie we zijn. Er hangt iets tussen de mensen dat zeer reëel en wezenlijk is. We zijn socialer dan we denken en tegelijk zijn we selectief in het kiezen van groepen waartoe we willen behoren. Daar speelt opnieuw het stigma mee. Er zijn onzichtbare grenzen tussen wij en zij. Plots doemen ook ongewild barrières op waardoor we ons van sommigen distantiëren.’

(Lees verder onder de afbeelding.)

In een interview met Johan Van der Vloet, hoofdredacteur van Tertio, heeft psycholoog Siebrecht Vanhooren van de KU Leuven het over het feit dat existentiële vragen de grond zijn van onze hedendaagse maatschappelijke debatten. Een fragment.

Als we dat inzicht toepassen op de oorlog in Oekraïne, wat zou je dan zeggen?

‘Heel concreet gaat dat over het bestaansrecht van mensen. Dat is blijkbaar niet meer vanzelfsprekend, dat wordt onder de voet gelopen. Het thema van leven en dood is uiteraard zeer aanwezig in een oorlogssituatie. De mensen in Oekraïne worden voortdurend met doodsdreigingen geconfronteerd.

Tegelijk zie je hevig verzet tegen de Russische agressor.

Dat is opmerkelijk en een even groot existentieel thema: die mensen willen leven, ze hebben levensdrift, vitaliteit. Dat is niet altijd het geval: sommige mensen zijn niet alleen bang om te sterven, maar ook om te leven.’

Is er voldoende aandacht voor die levensthema’s?

‘Ik zie hoe vele thema’s eerder economisch benaderd worden… Bij een groot deel van de bevolking zie ik dat bewustzijn wel degelijk, bij een andere groep dan weer niet.

Bewust zijn van die existentiële laag is voor sommige mensen al een bedreiging op zich.

Zij willen niet nadenken over die levensthema’s, ze zijn er bang voor omdat die zo confronterend zijn. Dan ontkom je namelijk niet aan het besef dat energievoorraden niet onuitputtelijk zijn en dat ook je eigen lichaam sterfelijk is. De vorige generaties moesten leren leven met de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog, met de Koude Oorlog, met de dreiging van de atoombom.’

‘De covid-pandemie en de klimaatverandering toonden aan ons, de huidige generatie, hoe ook wij collectief de controle kunnen verliezen, en dus niet alleen in onze individuele levens. Leren leven met een gemeenschappelijke dreiging zijn we de laatste veertig jaar echt niet meer gewend. We denken dat we aan het stuur van onze auto zitten en dat is ook zo. Maar dan moeten we ook effectief sturen, want intussen gebeuren nog allerlei andere zaken op de weg. Op zich zijn dat allemaal geen prettige onderwerpen om bij stil te staan. En dus ontlopen vele mensen die. Het is makkelijker om het bij de oppervlakkige laag te houden.’

Ilse Cornu & Johan Van der Vloet, In balans. Psychische gezondheid en zingeving, Halewijn, Antwerpen, 48 blz., 14,95 euro, ISBN 978 90 8528 681 3. Klik hier voor meer info of om te bestellen.