Bari bidt voor het Midden-Oosten

De helikopter met paus Franciscus aan boord was zaterdagochtend om zeven uur al in Vaticaanstad opgestegen, zodat de bisschop van Rome de vele leiders van christelijke Kerken en gemeenschappen, die hij in de Zuid-Italiaanse stad Bari uitgenodigd had voor een gebedsdag voor vrede in het Midden-Oosten, al om half negen aan de ingang van de Sint-Nicolaasbasiliek kon verwelkomen. Wat meteen voor een eerste ontroerend eenvoudig moment zorgde: na de Koptisch-orthodoxe paus, patriarch Tawadros II van Alexandrië, schoven de twee dozijn overige patriarchen en kerkleiders zonder de minste bekommernis om rang of protocol aan om Franciscus te groeten. Opmerkelijk hartelijke accolades waren er voor de Russisch-orthodoxe metropoliet Hilarion die patriarch Kyrill van Moskou vertegenwoordigde, voor de Syrisch-orthodoxe patriarch Ignaas Ephrem II Karim van Antiochië en voor de oecumenische patriarch van Constantinopel, Bartholomeos I, die pas halfweg de rij aan de beurt was.

Onder al deze mannen was er een enkele vrouw: secretaris-generaal Souraya Bechealany van de Raad van Kerken van het Midden-Oosten.

Spirituele brug tussen West en Oost

In de Sint-Nicolaasbasiliek stond ook de lokale voltallige dominicanengemeenschap de paus op te wachten. Het zijn deze predikheren die sinds 1966 instaan voor de opvang van zowel katholieke als orthodoxe pelgrims in Bari; er is in de basiliek ook een kapel met een iconostase, waar zowel Grieks-katholieke als orthodoxe liturgische diensten plaatsvinden. Bari is als dusdanig een spirituele brug tussen West en Oost geworden. Voor de basiliek staat trouwens een standbeeld van Sint-Nicolaas dat in 2003 door de Russische president Vladimir Poetin aan de stad geschonken werd als getuigenis, niet alleen van de Russische verering van deze grote heilige, maar ook van het voortdurende verlangen van onze volkeren om hun onderlinge vriendschap en samenwerking te bevestigen, aldus de inscriptie. De crypte onder de basiliek van Bari herbergt inderdaad sinds de 1087 de relieken van de vierde-eeuwse bisschop Nicolaas van Myra, de toenmalige hoofdstad van Lycië in Klein-Azië.

In de crypte van Sint-Nicolaas beperkte de paus zich tot de hoofdzaak: bidden.

Lees verder onder de foto's

Oecumenische pausmobiel

Eenmaal als laatste afgedaald in de crypte, waar alle patriarchen hem stonden op te wachten, leek de paus heel even het scenario van de dag kwijt. Tot Franciscus resoluut deed waarvoor hij gekomen was: te midden de vertegenwoordigers van het diverse christendom in het Nabije-Oosten voor het altaar van Sint-Nicolaas door de knieën gaan - ja zelfs bijna fysiek plat op de grond neer te vallen - en te bidden voor verzoening in het Midden-Oosten, voor de christenen die er vervolgd worden, voor vrede. Nadien stak paus Franciscus het licht aan op de reliekhouder van Sint-Nicolaas, symbool van de verbondenheid tussen katholicisme en orthodoxie. Maar sterker wellicht dan dit aloude symbool was even later wat de website van het Franse tijdschrift La Croix een oecumenische pausmobiel noemde: een open bus waarmee paus Franciscus en de oosterse patriarchen de verplaatsing maakten naar de haven van Bari, waar een tent stond opgesteld voor een gezamenlijke gebedsdienst.

Het Midden-Oosten zonder christenen is geen Midden-Oosten meer. Paus Franciscus

Lees verder onder de foto.

Geen blad voor de mond

Bij zijn introductie tot het gebed op een podium te midden van de oosterse patriarchen, nam paus Franciscus geen blad voor de mond. Het is vanuit het Midden-Oosten dat de Heer, een stralend licht uit de hemel (Lucas 1,78), voor ons is uitgegaan. Van daaruit heeft het licht van het geloof zich verspreid. Deze bronnen van onze traditie moeten we met al onze krachten verdedigen, want wij zijn allen in het Midden-Oosten geworteld. Om verder vast te stellen dat deze regio, vooral de voorbije jaren, overschaduwd wordt door oorlog, geweld en vernieling, door allerlei vormen van bezetting en fundamentalisme, van gedwongen emigratie en verwaarlozing. En ten slotte te komen tot een scherpe aanklacht: Het Midden-Oosten is een regio geworden waar mensen hun have en goed moeten verlaten. Het gevaar bestaat dat de aanwezigheid van onze broeders en zusters in het geloof in het Midden-Oosten verdwijnt, wat de eigenheid zelve van de regio zou vervormen.

En dit alles gebeurt te midden van het medeplichtige stilzwijgen van velen. Paus Franciscus

Het gefluister van een zachte bries

De plechtigheid aan de rand van de Adriatische Zee was perfect georganiseerd – met gebedsintenties in allerlei oosterse en westerse talen en gezangen uit onze verschillende liturgische tradities - maar niemand kon verhinderen dat een zeebriesje voortdurend door de microfoons te horen was. Nooit tevoren ervoer ik zo duidelijk wat de Bijbel ons leert in het eerste boek Koningen: er kwam een krachtige windvlaag en daarna een aardbeving en dan vuur, maar de Heer was niet in de windvlaag noch in de aardbeving noch in het vuur. Maar na het vuur klonk het gefluister van een zachte bries (1 Kon. 19, 12). Door de zeewind raakten op eentje na ook alle kaarsen uitgedoofd nog voor ze aan paus en patriarchen waren aangereikt en deze ze in processie op een gezamenlijke kandelaar hadden geplaatst. Is dit niet het geloof waartoe we allen opgeroepen worden: dat één enkele vlaspit en het gefluister van een zachte bries volstaan … ?

Over het twee uur durende rondetafelgesprek dat paus en patriarchen naderhand in de basiliek hadden, is niets uitgelekt.