Bert Claerhout: ‘Algerijnse monniken al lang zalig in mijn ogen’

Paus Franciscus heeft op vrijdag 26 januari onder meer een decreet ondertekend dat het licht op groen zet voor de zaligverklaring van 19 martelaars van religieus extremisme tijdens de burgeroorlog in Algerije. Onder hen bevinden zich de Antwerpse Witte pater Charles Deckers en de 7 trappisten van de priorij Onze-Lieve-Vrouw van de Atlas in Tibhirine, bekend van de succesvolle film Des hommes et des Dieux (2010).

Allemaal werden ze tijdens de Algerijnse burgeroorlog vermoord vanwege hun roeping: pretentieloze broederlijkheid beleven als christen onder moslims.

Bert Claerhout, oud-hoofdredacteur van Tertio en later Kerk & Leven, schreef mee aan De droom van Tibhirine (Ivo Dujardin, Lannoo, 2009) over de erfenis van de 7 vermoorde monniken. We leggen hem 5 vragen voor.

#1 Waarin ligt het belang van deze zaligverklaring?

Bert Claerhout • In mijn ogen zijn deze religieuzen al lang zalig. En toch is de zaligverklaring van ongelooflijke waarde.

• Allereerst is het een belangrijke erkenning van hun getuigenis. Frère Christian de Chergé, prior van de trappistengemeenschap in Tibhirine omschreef hun roeping zo: Wij zijn hier niet gekomen om te bekeren, maar om ons geloof in solidariteit te beleven met de omgeving.
• Is dat niet naïef, vragen velen dan? Nee, zegt de Kerk, integendeel, het is een voorbeeld. Dit is hoe wij als christenen ons geloof willen beleven. Pretentieloos en broederlijk.
• Ik zou de zaligverklaring ook willen zien als een bezinning op mijn eigen bereidheid om vast te houden aan mijn geloof in een liefdevolle God, ook als het moeilijk wordt. Nog eens met de woorden van frère Christian: Wij hebben een algemeen ‘ja’ aan God gegeven. Nu vraagt hij een ‘ja’ in detail.

#2 Normaal vindt een zaligverklaring plaats op de plek waar de betrokkene leefde. Kan dat in het Algerije van vandaag?

De idee dat de Kerk alleen maar komt om te bekeren en onderdeel vormt van het westers imperialisme, leeft in Algerije nog altijd, al hebben de religieuzen om wie het hier gaat, er net alles aangedaan om een ander getuigenis te geven. Sommigen hadden zelfs de Algerijnse nationaliteit aangenomen, zoals Charles Deckers.

De overheid is er als de dood voor dat Tibhirine een bedevaartsoord zou worden.

In Tibhirine zelf verblijven momenteel enkele leden van de Communauté du Chemin Neuf, een christelijke lekenbeweging. De site wordt geregeld bezocht door Algerijnen, meestal moslims, die komen bidden bij de graven van de monniken. Het is duidelijk dat ze door de lokale bevolking graag gezien waren.

De gevoeligheid ligt er ook in dat Algerijnen zich zouden kunnen afvragen waarom er grote plechtigheden nodig zijn voor 19 katholieke slachtoffers, terwijl zo veel andere burgers omkwamen. Moslims die de broeders gekend hebben, weten nochtans dat het hen precies om die solidariteit te doen was.

Als de zaligverklaring in de kathedraal van Oran kan plaatsvinden, wil de Kerk de gebeurtenis vooral aangrijpen als een kans om kwetsuren te helpen helen en te vieren in verbondenheid.

#3 Waarom is dit getuigenis vandaag zo nodig en actueel, misschien nog het meest van al hier in het Westen?

Omdat we voortdurend de mond vol hebben van identiteit, en wel meestal in een polariserende stijl. Politieke partijen maken symbooldossiers van hoofddoeken, kruisjes en kerststallen. Onze samenleving evolueerde van christelijk naar vrijzinnig met een groeiende aanwezigheid van de islam. Maar wat weten we van die religie? Hoeveel islamitische vrienden hebben we?

We leven nog altijd met heel veel vooroordelen en doen weinig pogingen om dichterbij te komen.

Onbevangen naar de andere luisteren en zijn anders-zijn eerbiedigen, dat is de les van de Algerijnse martelaars, waarvoor ze hun leven veil hadden.

De goegemeente noemt dat naïef. Maar het is belangrijk te onderstrepen dat de religieuzen, die ondanks de dreiging in Algerije bleven, dat niet ondoordacht deden. De brieven van de trappisten uit Tibhirine drukken goed hun worsteling uit. Het is maar door lange gesprekken en persoonlijk gebed dat ze ieder voor zichzelf tot de conclusie kwamen dat ze vluchten fout was. Ze moesten blijven.

Moet het dan niet van beide kanten komen?

Er wordt vaak gehamerd op wederkerigheid. Maar dat kun je niet eisen. Die komt vanzelf door de vriendschap. Onlangs organiseerden we een avond in het Cultuurhuis in Brussel rond het boek De Koran uitgelegd van Rachid Benzine.Wat een mooie avond!, hoorde ik iemand zeggen. Dergelijke ontmoetingen met moslims moeten we vaker organiseren.

Dat is het inderdaad. We moeten meer gelegenheid creëren voor mensen om samen te komen en vriendschap een kans te geven.

Meer weten

• Ivo Dujardin [red.], De droom van Tibhirine, monniken en moslims, de erfenis van de 7 vermoorde trappisten, Lannoo, Tielt, 2009, ISBN 978 90 209 8266 4. Bestel bij boek.be.
• Lees ook: Antwerpse witte pater Charles Deckers binnenkort zalig.
• Lees het persbericht van het Vaticaan over de aangekondigde zaligverklaringen.
• Bekijk hieronder nog eens de trailer van Des hommes et des Dieux. Bestel de dvd bij bol.com.