‘Bij de verrijzenis wordt het kruis een plusteken’ - gesprek over Pasen met Lode Van Hecke

De afscheidsvieringen voor de gewezen bisschop van Gent liggen achter de rug. Broeder Lode Van Hecke woont weer in de abdij van Orval, waar hij als vanouds voorzingt in het koor. We bezoeken met hem de meest verborgen hoekjes van de beroemde trappistenabdij en praten over het mysterie van Pasen.

Hoe is het nu met u, terug in Orval, na de jaren als bisschop in Gent?

‘Hoe zou het niet goed met mij kunnen zijn, hier in Orval? Bij mijn bisschopswijding in 2020 drukte kardinaal Jozef De Kesel mij op het hart om als bisschop de ziel van een monnik te blijven behouden. Ik heb dat geprobeerd en ben ook altijd in contact gebleven met de broeders van de gemeenschap in Orval, al kwam ik nog zelden naar huis. Mijn taak als bisschop lag immers in Gent. Ik denk dat ik toch altijd mezelf ben gebleven, en dat kon ook niet anders, na 45 jaar monnikleven. Maar er is ondertussen veel gebeurd, in de wereld, maar ook in de abdij van Orval. Er was, haast onmiddellijk na mijn bisschopswijding, de coronapandemie, waardoor het kerkelijke leven stilviel. Ik heb toen veel mensen kunnen en mogen ontmoeten, onder meer de priesters van het bisdom, in persoonlijke gesprekken. Tijdens de eerste golf zat ik in de Sint-Pieterskerk in Gent om met mensen onder vier ogen te praten. Sommigen zaten tot twee uur te wachten. Wellicht was ik de slechtst voorbereide bisschop ter wereld. Ik kwam haast van een andere planeet: uit Wallonië, en uit een slotklooster. Ja, ik heb als bisschop te weinig tijd gehad, maar ik ben altijd intuïtief te werk gegaan. Ook als abt deed ik dat …’

Wat is er in de abdij tijdens  uw afwezigheid veranderd?

‘De gemeenschap van de monniken is kleiner geworden. We hadden hier roepingen, maar ik ben te vroeg vertrokken. Best ontgoochelend, want we waren hier voordien met 16 uit 7 landen. De broeders hebben dus de zwaarste prijs betaald voor mijn bisschopsambt. Ze zijn wel altijd achter mij blijven staan en zeiden steeds dat ze mij terug verwachtten. De geest is goed gebleven.  Nu leven we hier met zeven, een kritisch aantal als er geen vernieuwing komt. Maar we leven hier in een monument en dat spreekt voor zich. We hebben ooit in onze grote kerk het nachtofficie met z’n tweeën gebeden en ook dat sprak aan. Orval is immers een heilige plek, niet omdat wij heiligen zijn, maar omdat we in een lange traditie van 950 jaar monnikenleven staan. Ik was hier de 64e abt, en niet zomaar de negende sinds de herstichting honderd jaar geleden. Ooit waren ze hier in de zestiende eeuw ook maar met vier monniken overgebleven. En er was geen honderd jaar tussen de dood van de laatste monnik van de abdijgemeenschap die door de Franse Revolutie werd ontbonden en de terugkeer van de monniken. Ik hoop dus. Er groeit vandaag iets onder jongeren en ik reken erop dat er zich zullen aanbieden voor een leven als monnik.’

Onze cultuur zet sterk in op individualisme en zelfverwerkelijking. Dat alles is in het abdijleven afwezig. Zijn jongeren wel in staat het monnikenleven te leiden? 

‘Ik was er ook tegen en vond aanvankelijk het leven als monnik – je terugtrekken uit de wereld – moreel niet verantwoord. Ik ben dus zelf het wetenschappelijke bewijs dat roeping bestaat. Ik wilde het niet, maar ben het toch geworden. Ik kan mij de werkelijkheid niet inbeelden zonder God. Het evangelie zet ons aan om uit ons individualisme te treden. Velen leven in een doodlopende straatje. Nu, de tijd van de christenheid komt niet terug en moet ook niet terugkomen.

’‘Ons gastenkwartier zit altijd goed vol. De gemiddelde dagelijkse bezetting bestaat uit 34 gasten! Wat zoeken die mensen? Sinds twintig jaar ontvangen we hier jongeren voor de gebedsweken: OJP - Orval Jeunes en Prière/Orval Jongeren in Gebed. Het is ook in Vlaanderen een gekend project ... Ik merk de positieve evolutie bij jongeren en hun steeds grotere openheid voor het evangelie. Een van mijn mooiste gesprekken als bisschop had ik in een pizzeria in Lourdes met jongeren van 14-15 jaar over de diepste gronden van ons geloof.’

Onlangs kwam het bericht dat de Franse moederabdij van de trappistenorde, La Trappe, wellicht sluit. Wat is dan de toekomst van de trappistenorde?

‘Juister gezegd: de abdij van La Trappe is te groot geworden voor de gemeenschap aldaar. Daarom overwegen de monniken te verhuizen. We zijn geen sekte, hebben steeds anderen nodig. Paulus spreekt van het lichaam en de leden. We zijn maar de kleine vinger, die nodig is om Mozart te spelen. Ik twijfel niet aan de toekomst van het monastieke leven, maar sociologisch hebben we in dit deel van Europa  te veel abdijen. De abdijen van Achel, Zundert en in Frankrijk Bellefontaine zijn gesloten. Recent nog beslisten de trappistinnen van Brialmont te vertrekken. Nog andere abdijen in Europa zullen ook sluiten. We vergeten vaak dat alles van het geloof een genade is. Waarom zijn er op een bepaalde plek wel roepingen en op een andere geen? De toekomst van Orval is dus Gods zaak.’

Hoe beleven monniken Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Pasen? Alleen al aan de dagorde van de monniken voor de dagen vóór Pasen is te merken dat deze dagen in de abdij nog intenser worden gevierd dan in de parochies.

‘Het is de mooiste periode van het jaar. Pasen is het centrum van ons geloof. Het is een intens gebeuren en in een abdij beleeft men het inderdaad nog intenser. Het is een onuitputtelijk gebeuren en een geheel. De verrezen Heer laat de apostelen zijn wonden zien, waardoor Goede Vrijdag nog steeds zichtbaar blijft.’

Wat is voor u het sterkste moment van de paasdriedaagse?

‘Zelf komt mij dit jaar Gethsemane voor ogen, het moment tussen Witte Donderdag en Goede Vrijdag. Het is de naam van een tuin aan de voet van de Olijfberg waar Jezus bad in de nacht voor zijn kruisdood. Op Witte Donderdag geeftJezus zijn leven uit handen. Hij is dan kalm en bewust. Hij vergeeft Judas op voorhand, en dat in grote sereniteit. Maar pas in Gethsemane valt Jezus in doodsangst. Het is de angst die bij veel mensen leeft, de angst voor de toekomst ook. Ik denk aan mensen in Iran en Libanon, aan onze reis met Belgische bisschoppen naar Oekraïne, aan de contacten die ik had met Gaza en die ik blijf volgen. Velen maken vandaag de ervaring van Gethsemane mee. Jezus gaat ons voor. Ook denk ik aan de trappisten van Tibhirine in Algerije, die in 1996 vermoord worden. In de beroemde film over hen Les hommes et les dieux zegt prior Christian de Chergé aan een broeder die twijfelt of ze zouden blijven: ‘Je hebt je leven al gegeven’. 

‘De persoon van de in 1980 vermoorde aartsbisschop Oscar Romero doet me Gethsemane nog beter begrijpen. Ik bezocht El Salvador in die moelijke jaren. Romero was bang voor de dood en was er niet klaar voor. Maar er was een keuze, of vluchten en zich compromitteren, of blijven en sterven. Dat treft mij, ik ben er veel mee bezig. Veel mensen maken Gethsemane mee. In de gebedsruimte onder onze kerk staan twee kruisen: dat van Goede Vrijdag en het lichtende kruis van Pasen. De verrezen Heer is reeds aanwezig in de lijdensverhalen. Dat vergeten we vaak. Eeuwenlang hebben christenen Jezus niet afgebeeld op het kruis, omdat het om de glorie van Pasen gaat. De lijdensverhalen zijn verhalen van na Pasen!  Dat moeten we goed voor ogen houden. We komen onvermijdelijk het kruis tegen op onze weg. Bij de verrijzenis wordt het kruis een plusteken.’

‘Ik denk daarbij aan de woorden van Paulus uit de tweede Korintiërsbrief: ‘Want als ik zwak ben, ben ik sterk.’ Paulus worstelde met een ‘doorn in zijn vlees’. We weten niet wat dat was, maar het moet pijnlijk geweest zijn. Hij smeekt om dat weg te nemen, maar het antwoord van de Heer was: ‘Je hebt genoeg aan Mijn genade, want mijn kracht openbaart zich juist ten volle wanneer iemand zwak is.’ We mogen dus geloven dat er steeds stappen gezet worden richting verrijzenis.

 (plekken in de abdij van Orval die we met broeder Lode bezochten)

• Ruïnes van de oude abdij van Orval. Naast de huidige abdij liggen de ruïnes van het middeleeuwse klooster. Toeristen kunnen de indrukwekkende site bezoeken. Architect Laurent-Benoît Dewez tekende in de late 18de eeuw grootse plannen voor een geheel nieuwe abdij, waarvan slechts een deel werd gerealiseerd. Op de resten van die 18de-eeuwse abdij bouwde Henri Vaes na 1926, toen de monniken terugkeerden, de nieuwbouw. Er vlak naast ligt nog steeds de ruïne van de veel oudere abdij. ‘De ruïnes spreken voor zich’, zegt broeder Lode. ‘Ik kom hier heel graag als er niemand is.
• Kluis van de monniken. Achter de ruïnes, in een oude zwijnenstal, bevindt zich de kluis waar de monniken zich in eenzaamheid kunnen terugtrekken. Het is de meest verborgen plek van de abdij. Achter de staldeur is er een knusse ruimte met een planken vloer, een kacheltje en enkele iconen, aangebracht door de Libanese broeders. Broeder Lode had ooit plannen er een slaapvertrek in te richten, maar dat werd niet gerealiseerd.
• Oratorium van het Woord. In het heringerichte museum onder de abdijkerk wilde broeder Lode een hedendaagse meditatieruimte inrichten. Het werd gerealiseerd nadat hij naar Gent vertrokken was. Symbolen nodigen er uit tot reflectie: de put, de kribbe, het kruis van de passie, het lichtende kruis van de wederopstanding.

• Geboren op 16 maart 1950 in Roeselare.
• Studeerde aan het seminarie in Brugge en aan de KU Leuven, maar trad in 1976 in bij de trappisten van de abdij van Orval, behaalde in 1988 een licentitaat in de theologie en werd priester gewijd in 1995.
• Was in Orval onder meer directeur van de brouwerij en tussen 2002 en 2004 in Rome secretaris van de abt-generaal van de trappistenorde.
• In 2007 verkozen de monniken van Orval hem tot hun abt.
• Op 23 februari 2020 gewijd tot 31ste bischop van Gent. Ging op 30 juni 2025 met emeritaat.