Bijbel van A tot Z ~ Verzoendeksel

Het verzoendeksel is het deksel op de kist waarin de Torarol bewaard wordt. Eenmaal per jaar wordt op dat deksel een verzoeningsrite uitgevoerd, namelijk op de Grote Verzoendag of Jom Kippoer (beschreven in Leviticus 16).

Ark van het Verbond

Laten we eerst iets over die kist zeggen, ook wel de Ark van het Verbond genoemd. Ze werd gemaakt tijdens de tocht door de woestijn om een belangrijke tekst mee te dragen: God heeft zijn volk liefde en bescherming toegezegd en het volk neemt dit verbond aan als een wegwijzer naar een leven van rechtvaardigheid en geluk.

Het belangrijkste document van het verbond behelst twee ‘stenen platen’ met ‘de tien woorden’ (of de tien geboden). 

Dit verbond staat voor de eigenlijke stichting van het volk Israël en de mobiele kist is de houvast, een teken ook van Gods nabijheid en bescherming. De kist heeft ringen waardoor stokken geplaatst zijn om de kist overal mee te dragen. In de tent van de samenkomst en later de tempel stond de kist achter een gordijn, achter het heilige der heiligen, waar alleen de hogepriester mocht komen. De oorspronkelijke ark bestaat niet meer.

Mysterieuze lege ruimte

Boven op het verzoendeksel staan twee gestalten die cherubs worden genoemd: ze hebben iets van engelen, maar kunnen ook het gelaat van een dier hebben. De cherubs dragen vleugels die ze naar elkaar uitspreiden, zodat er een soort van lege ruimte boven het verzoendeksel ontstaat.

Deze lege ruimte is eigenlijk niet leeg. Ze is voor God. Het is de heilige plek waar zijn Naam woont.

De God van Israël is anders dan de goden van de volken, want je kunt Hem niet zien en dus ook niet afbeelden. Hij/zij onttrekt zich aan al onze voorstellingen.

Dat is ongelooflijk belangrijk! Hoe menselijk het spreken over God in de Bijbel ook vaak klinkt, vanaf het begin kwam er een correctie op al te vaste godsbeelden. God blijft de totaal Andere, die we niet geheel kunnen kennen, eigenlijk een heel actuele opvatting. We mogen God zien als een Vader, maar is Hij dan een man? Absoluut niet. Alle aansprekingen zijn onder voorbehoud en dat toonde het verzoendeksel 3 millennia geleden op een heel vernieuwende manier.

Ritueel rond verzoendeksel

Op de Grote Verzoendag werden twee bokken aangevoerd. De eerste bok werd samen met een stier geofferd op een stenen altaar. Het bloed van de dieren werd ook op het verzoendeksel gesprenkeld.

Volgens de Bijbelse visie is bloed de drager van het leven en vormt het de essentie van onze levenskracht (Leviticus 17).

Daarom speelt het een belangrijke rol in de verzoeningsrite. In die rite worden alle onreinheden, alle overtredingen en alle zonden van het volk weggenomen. Daarom leeft het volk op die hele dag in volkomen onthouding. Daarna werd de tweede bok aangevoerd, de zondebok: de priester legt de beide handen op de kop van het dier en spreekt alle wandaden en vergrijpen van de Israëlieten openlijk uit (Leviticus 16,21). Daarna werd de bok, met deze zonden beladen, de woestijn ingestuurd.

Deze tweevoudige rite wordt vandaag niet meer uitgevoerd omdat er geen tempel meer is. Trouwens, al tijdens de Babylonische ballingschap is de verbondskist geroofd of zoekgeraakt. Vandaag wordt Jom Kippoer (Grote Verzoendag) nog wel steeds gevierd, maar anders. 

In het beeld van de verbondskist komen dus verschillende elementen samen:

1. De akte van ons verbond met de Heilige, waarin we worden opgeroepen om Hem alleen te eren en te dienen door de medemens te respecteren en dus niet te doden, te stelen, te liegen of bedriegen, enzoverder.
2. Het verzoendeksel herinnert ons aan het feit dat wij mensen zijn en nood hebben aan verzoening, want we stelen, liegen en bedriegen wel!
3. De Cherubs herinneren ons aan Gods blijvende aanwezigheid, wat er ook gebeurt. Hij is trouw, ook wanneer wij ontrouw zijn. Maar zijn aanwezigheid is een lege plaats: een geheim, onafbeeldbaar en onuitspreekbaar!

Zo maakt het verzoendeksel deel uit van een fascinerend Bijbels Godsbeeld.

Welk woord of begrip uit de Bijbel wil jij laten uitleggen door Jean Bastiaens? Schrijf een reactie hieronder of stuur een mail naar de redactie.