Bijbel en seks #3 ~ ‘Kom bij me liggen’

#3 ‘Kom bij me liggen’ ~ Genesis 39, 1-20

Jozef is door zijn broers als slaaf verkocht en staat intussen in aanzien bij een hoveling van de farao, een zekere Potifar, die hem het beheer van al zijn bezittingen toevertrouwd heeft. Behalve dan Potifars vrouw. Zelf wil ze echter niet liever dan zich aan Jozef overgeven, de knapperd. 'Kom bij me liggen', zegt ze. Maar Jozef wil niet, durft niet. Het hoort natuurlijk ook niet. De vrouw dringt aan en grijpt Jozef bij zijn kleed. Die kan ternauwernood ontsnappen maar zal veroordeeld worden als verkrachter.

Dit lijkt wel een filmscène. En Jozef is de dupe.

Hans Ausloos • De auteur rijgt hier echt wel de saillante verhaaltjes aaneen (zie het verhaal van hoerenloper Juda in hoofdstuk 38). Jozef is nu in Egypte. Door zijn broers verhandeld als slaaf is hij pijlsnel opgeklommen tot vertrouwensman van Potifar. Gods zegen rust op hem, lezen we. Dan weet je: alles zit hem mee. Ook zijn looks, trouwens.

De vrouw van Potifar valt voor hem als een blok. Maar Jozef is een echte held van Israël, heel anders dan Juda. Hij respecteert Potifar en ziet af van iets romantisch met diens vrouw. Later zal Jozef nog meer als held uit de hoek komen: wanneer hij de Israëlieten redt van een gewisse hongerdood.

Maar zover zijn we nog niet. Jozef wordt onterecht beschuldigd en in de gevangenis geworpen. Hij is terug bij af.

Wat is de moraal van dit verhaal?

Goh, ik zou er niet teveel moraal achter zoeken. Interessant is wel het spel met woorden. Eerst komt de auteur bijna woorden tekort om te beschrijven hoe knap en succesvol Jozef wel is. Maar in de beschuldiging door Potifars vrouw - die niet eens een naam krijgt - blijft daar niets meer van over. Nu is hij plotseling niet meer dan die Hebreeër. Je voelt de minachting haarscherp aan!

Gelukkig laat Jozef zich niet uit zijn lood slaan. Hij blijft nuchter onder ophemelingen én laster.

Een ander interessant detail is dat Potifar Jozef niet laat ombrengen, wat je normaal gezien bij zo’n beschuldiging zou verwachten. Jozef vliegt alleen in de gevangenis, precies waar hij in het begin van het verhaal ook al was. En zo dient het verhaaltje eigenlijk voor niets, tenzij om te beklemtonen hoe rechtschapen Jozef is. En om de verbeelding van de lezer te doen werken, natuurlijk.

Van hero tot zero … en terug

Oftewel: de laatsten zullen de eersten zijn. Dat is een thematiek die hier impliciet naar boven komt. Vorige week hadden we het al over het thema van de eerstgeborene. Een heel belangrijk gegeven in de Bijbel, beladen met symboliek. En toch zijn het vaak de jongeren die voor een doorbraak zorgen in positieve zin.

Dat bevestigt dat je niet moet proberen één standpunt te vinden in de Bijbel. Wat je wil bewijzen met 1 tekst, kan je ontkrachten met een andere.

Dat maakt het voor veel mensen moeilijk om Bijbel te volgen. Tegelijk is het ook een sterkte en laat het ruimte voor interpretatie. Inconsistenties in de Bijbel zijn ook een logisch gevolg van zijn lange ontstaansgeschiedenis. Hij werd geschreven op rollen die lange tijd los van elkaar circuleerden. De verhalen zijn veel menselijker dan we vaak veronderstellen.

Hans Ausloos is oudtestamenticus, hoogleraar aan de UCLouvain en auteur van Geweld, God, Bijbel (Averbode, 2019).