Bisdom Antwerpen koopt ronde tafels en oefent in synodaliteit

‘Hier staan we voor u, Heilige Geest. In uw naam komen we samen.’ Met het synodegebed Adsumus plaatste Johan Bonny, bisschop van Antwerpen, op 25 augustus een eerste synodale oefening in handen van de Geest. Ruim zestig medewerkers uit verschillende diensten en organen van het bisdom waren daarvoor uitgenodigd. Daarmee schoot het pastorale werkjaar in het bisdom Antwerpen al vroeg uit de startblokken.

‘Waar willen we naartoe met ons bisdom? Welke uitdagingen kunnen we aan? Welke gaan ons petje te boven?’ Met een eerste synodale oefening wil de bisschop van Antwerpen de fase van implementatie van al het voorgaande denkwerk over synodaliteit in Rome, wereldwijd, diocesaan en lokaal, in zijn bisdom in gang zetten. Leidraad daarbij is zijn pastorale briefImplementatie van het synodaal proces in het bisdom Antwerpen (maart 2026).

Lea Verstricht, medewerker van CCV-Antwerpen, ziet drie belangrijke topics die Bonny naar voren schuift, aansluitend bij de nota die onze bisschoppenconferentie in 2022 aan Rome overmaakten in het kader van het synodale proces: 

1. een ambt voor vrouwen en voor gehuwde priesters,
2. de taal van de Blijde Boodschap en
3. de zending van de Kerk. 

‘Het is bijzonder moedig hoe hij zoekt naar ruimte voor diversiteit, naar een ambt dat voor vrouwen toegankelijk is, geen sacrament, maar een sacramentale. Net als zijn pleidooi om gehuwde mannen tot priester te wijden tegen 2028.’

Zeggen dat de kerkelijke taal zowat een vakjargon is, is een open deur intrappen. ‘Sommige termen zoals genade, verrijzenis, verlossing … zijn bijna niet te hertalen naar vandaag. Ze zijn enkel te verstaan in het licht van de boodschap van Christus’, stelt Lea met de bisschop. ‘Passen onze woorden, hoe broos of hoe taai ze ook zijn, bij onze samenleving? Hoe kunnen we wel aansluiting vinden bij de hedendaagse cultuur en taal?’

Een derde betreft missieposten of lichtplekken. Kern van de zending van de Kerk is de verkondiging van de Blijde Boodschap, een boodschap van vrede en liefde. ‘Nieuwkomers dagen ons uit. Wat kunnen we van hen leren? En wat betekent die zending voor onze structuren? Misschien moeten zij mee evolueren en herdacht worden?’ Ze besluit: ‘We moeten ons een synodale houding eigen maken, met elkaar in overleg gaan. Met de Geest in ons midden kunnen we dat.’

Ook jezuïet Marc Desmet, regionaal overste van de Lage Landen, vindt inspiratie in de pastorale brief van bisschop Bonny om de Kerk te rebooten, ‘omdat we als ignatiaans netwerk ook in die richting proberen te evolueren’. 

Synodaliteit is de jezuïeten niet vreemd. ‘Gemeenschappelijke onderscheiding ligt aan de oorsprong van onze sociëteit’, geeft Marc mee, meteen erkennend dat ook jezuïeten moeten blijven oefenen in synodaliteit. ‘Ook vandaag moeten wij ermee aan de slag.’ 

Hij pleit voor ‘de weg van gemeenschappelijke onderscheiding, samenwerking tussen alle medewerkers en alle geledingen, netwerken.’ 

Meteen geeft hij nog enkele attitudes mee die naar zijn aanvoelen elementair zijn om synodaal te onderscheiden en synodaal te implementeren: de vrijmoedigheid, geworteld in een diep vertrouwen in God, dat start in gebed, de innerlijke vrijheid of indifferentia en het luistergesprek.

De Nederlandse dominicaan Richard Steenvoorde getuigde hoe onze noorderburen met synodaliteit aan de slag gaan, en na het luisteren en het onderscheiden nu ook implementeren en doen. En dat is essentieel, benadrukt hij. ‘Synodaliteit is niet samen vergaderen, het is samen Kerk-zijn in deze wereld.’ 

Hij legde uit hoe synodaliteit geen uitvinding is van paus Franciscus, maar al bestond in de vroege Kerk. ‘Met Franciscus is de synode als vergadering evenwel verschoven naar een synodaliteit als proces, als een stijl van kerkelijk leven’, aldus de analyse van Steenvoorde. Het moet met andere woorden onderweg gedaan worden. ‘Synodaliteit is niet enkel luisteren (Wie wordt gehoord?), maar ook onderscheiden (Wat vraagt de Geest?), besluiten (Wie neemt verantwoordelijkheid?), handelen (Wat verandert er?) en leren (Welke vruchten zien we?).’

De Nederlandse bisschoppen besloten niet overal synodale processen op te starten en in te voeren, maar te kijken waar in vorige fasen al synodaal overlegd werd en daarop voort te werken. ‘Want synodaliteit gaat over een cultuurverandering.’ De beperkte middelen nopen hen ook om, zoals Steenvoorde het uitdrukt, telkens op zoek te gaan naar laaghangend fruit, naar zaken die elders al gebeuren en hun nut bewezen hebben. Zo vertaalden ze onder meer een boekje uit Engeland over hoe je in parochies synodale gesprekken voert. ‘Het zijn oefenplaatsen’, klinkt het enthousiast. ‘En we hebben er lol in.’

In de namiddag namen de aanwezigen plaats aan de ronde tafels die het bisdom speciaal voor deze synodale oefenjaren aankocht. Sinds de synode over synodaliteit in Rome is een ronde tafel zowat het symbool over synodaliteit geworden. Voor het eerst werd er uitgewisseld aan ronde tafels, waaraan een gemengd gezelschap – bisschoppen, priesters, religieuzen, leken, mannen én vrouwen – aanschoof. En dat werd gesmaakt. Bisschop Bonny houdt eraan ook dat systeem van rondetafelgesprekken te hanteren om lokaal synodaal te overleggen. ‘Het is niet de vorm van de tafel die bepaalt of een gesprek synodaal verloopt,’ zegt vicaris-generaal Wim Selderslaghs, ‘maar het brengt ons wel al in de juiste mindset.’

De aanwezigen oefenden het synodale gesprek aan de hand van twee thema’s: 

• hoe onthalen we nieuwkomers met hun unieke levensverhalen en geloofservaringen en welke uitdagingen en kansen brengen ze mee; en
• evangelisatie en verkondiging, een opdracht van de Kerk en van elke gedoopte. 

Deze eerste oefening vond plaats in beperkte kring, maar het is de bedoeling dat ze uitdijt naar de brede kerkgemeenschap, zodat we met z’n allen op alle vlakken en alle niveaus echt synodaal gaan samenwerken en de synodale dynamiek tot motor maken van ons Kerk-zijn.

Reacties

De eerste oefening kon alvast op goedkeuring rekenen, getuigen enkele reacties:

‘Eerlijk gezegd kwam ik met weinig verwachtingen naar deze bijeenkomst. ‘Theorie? Altijd welkom’, dacht ik. ‘Groepsgesprekken? Oei …’ Maar deze dag was echt aangenaam. Ik moet mijn eerder sceptische houding dus bijsturen. Deze manier van samenwerken, mee mogen nadenken over de toekomst van de werking van ons bisdom, was totaal anders dan ik al eerder meemaakte. Het gaf mij echt het gevoel dat, wat wij inbrengen, belangrijk mag en kan zijn.’ (Christel Celis nam deel als Canoniek Visitator van het Vicariaat voor het Godgewijde Leven)

‘Ik vond het een heel open gesprek, met een oprecht luisteren naar elkaar. Doorheen het luisteren groeide inzicht en werden er verbindingen gelegd met wat elkeen inbracht. Beginnen en afronden met een gebed opent mijn hart en schept een vertrouwensvolle band.’ (Ward Kennes)