Dode hoek

Tijdens een bezoek aan Uppsala dwaal ik door het huis en de tuin van Carl van Linné of Linnaeus. Linnaeus was de Zweed die de planten catalogiseerde en daarvoor een helder systeem bedacht dat tot in onze tijd gebruikt wordt.

Hij ging uit van de seksuele eigenschappen van de plant, wat in zijn tijd vrij ongehoord was.

Hij noemde stampers en meeldraden en zaad gewoon bij naam. Hij hield zich ook met het dierenrijk bezig en deelde de mens – een beetje tot zijn eigen ontzetting, maar zijn waarnemingen dwongen hem ertoe  – in bij de zoogdieren.

Ook daarin was hij zijn tijd vooruit.  

Want over het algemeen beschouwde men toen de mens als een heel apart schepsel, dat weinig of niets met de dierenwereld te maken had.

Aan de muur van zijn studeerkamer hangen de portretten van zijn drie dochters.

Benieuwd welke kansen zij kregen met zo’n verlichte vader.

Maar dat valt tegen. Linnaeus hield zijn dochters thuis. Ze mochten niet buitenshuis naar school. Ze hoefden enkel te leren om een huishouden te runnen, en dat konden ze van hun moeder leren, vond hij. Zijn oudste dochter had nochtans interesse en talent voor botanica, veel meer dan zijn zoon die hem – weinig succesvol – opvolgde aan de universiteit.

Drie geknakte bloemen aan de wand.

Het is dus niet omdat je een vernieuwend en scherpzinnig inzicht hebt in een aantal dingen, dat je over de hele lijn je tijd vooruit bent.

Iedereen is kind van zijn tijd, onvermijdelijk.

Zelfs grote geesten. Newton bijvoorbeeld was niet alleen bezig met het ontdekken en berekenen van de zwaartekracht, maar besteedde misschien nog meer energie aan het uitpluizen van allerlei duistere bijbelse voorspellingen over het einde van de wereld.

Blinde vlekken? Nee, eerder dode hoeken, die het onmogelijk maken om de samenhang tussen wat er gebeurt en wat van belang is anders in te schatten dan in de eigen tijd gebruikelijk is. We lijden er allemaal aan, we kunnen niet anders.

Het is een leuk gedachtenspel (tot mislukken gedoemd) om te raden wat over enkele eeuwen beschouwd zal worden als de dode hoeken van onze tijd.

De manier waarop we ons werk organiseren en vervolgens hopeloos vastlopen in stress en burn-outs? De lichtzinnigheid waarmee we soms omgaan met vragen rond leven en dood? De grote discrepantie tussen onze droom van een blijvende relatie en de hoge cijfers van stellen die uit elkaar gaan? De manier waarop we de wereldeconomie organiseren, met een vreemde verdeling van de lasten en de lusten? De druk die we op onze kinderen leggen en ons onvermogen om daar komaf mee te maken?

We weten het niet en het is normaal dat we het niet weten. Het enige wat we kunnen doen, is niet denken dat we slimmer of beter zijn dan alle mensen die ons vooraf gingen. Ook wij hebben onze blinde vlekken en dode hoeken. Het zou ons soms iets minder stellig moeten maken.

Foto Flickr CC Ayeshamus