Met de fiets van Rome naar Mycene: schrijfster stelt opmerkelijke reis te boek

De Nederlandse schrijfster Rosita Steenbeek woont en werkt al jaren in de Belgische nationale kerk Sint-Juliaan der Vlamingen in Rome. Ze is bekend om haar boeken over het antieke en eigentijdse Rome, maar liet zich de voorbije jaren ook opmerken met essays over de vluchtelingencrisis. Haar nieuwe pennenvrucht doet verslag van haar sensationele fietsreis van Rome naar Mycene.

‘Het was een uitdagend fysiek avontuur met zware bergbeklimmingen en duizelingwekkende afdalingen. De ontmoeting met mythische plekken en personages geven je een gevoel van verbondenheid. Je wordt opgenomen in een groter verhaal als je fietst langs een oerweg als de Via Appia. Zovelen zijn ons voorgegaan op dat parcours: keizers en dichters, apostelen en gewone mensen. Die tocht maken dompelt je vanzelf onder in de geschiedenis.’

Maar er was meer aan de hand dan een sportieve uitdaging aangaan in combinatie met een historische interesse. Het was ook een spirituele ervaring. ‘Nadat mijn dierbare moeder overleden was, kwam ik toch wat in een zwart gat terecht. Ik had enkele projecten rond vluchtelingen achter de rug, maar de vraag stelde zich: wat nu? Wat wil ik nog in dit leven? Mijn moeder was mijn levensgezel. We belden elkaar drie keer per dag. Die fietstocht was voor mij een verwerkingsmoment en een pelgrimage. De symboliek van het op weg gaan zinderde voortdurend mee. Ik had eerder een fietstocht ondernomen van Amsterdam naar het orakel van Delphi met de Armeense fotograaf Art Khachatrian en ergens koesterden we de droom ooit nog eens zo’n uitdaging aan te gaan. Nu was het moment’, vertelt de schrijfster.

Over antieke wegen. Een pelgrimage laat allereerst de geschiedenis van de oude Romeinen tot leven komen. Je leest over Augustus’ dochter Julia, over Vergilius en over Cicero die rouwt om het verlies van zijn dochter Tullia. ‘Hij was een aanhanger van de Stoa, maar toen hijzelf met de dood werd geconfronteerd, was hij ineens minder stoïcijns. Soms klinken dingen goed in theorie, tot je met de neus op de feiten wordt gedrukt’, becommentarieert Steenbeek.

Sagen en mythen

In Griekenland kan het niet anders of daar komen ook de Griekse sagen en mythen tot leven. De twee fietsers waden er door het ijzige water van de Acheron, de doodsrivier, en zetten voet aan wal op Ithaka, waar Odysseus nog springlevend blijkt. Hun tocht passeert langs Olympia, Sparta en Mycene, waar zich de burcht van Agamennon, de aanvoerder van de oorlog tegen Troje, bevindt. 

‘De verhalen van glorie en strijd, op- en ondergang, rouw en een nieuw begin zijn duidelijk van alle tijden’, glimlacht de schrijfster. ‘Je moet die mythische plekken in je leven gezien hebben, vind ik. Die verhalen zijn misschien niet echt gebeurd, ze zijn toch verbonden aan reële plaatsen die wel bestaan. Het toppunt daarvan was Ithaka, waar je rondgeleid wordt alsof alles echt gebeurde en waar ze ruzie maken of het paleis van Odysseus nu hier of daar stond. Constant wordt bij alles wat je voorbijwandelt, verteld wat daar plaatsvond. Je moet wel denken dat die mythische figuren toch werkelijk bestaan hebben. Het krijgt zodanig vlees en bloed dat het realiteit wordt. Ilias en Odyssee leven er enorm.’

Steenbeek wijst er terloops op dat ze de liefde voor de antieken thuis van haar vader meegekregen heeft. ‘Als 5-jarige moest ik van hem al Griekse en Latijnse citaten debiteren, terwijl ik niet begreep waarover het ging. Nu kwamen sommige van die verzen tot leven of zag ik onderweg spreuken die ik als kind al opzegde. Toen ik zulke citaten zag, had ik wel willen uitroepen: ‘Papa, kijk dan!’ Wat ik ooit van buiten leerde, kwam nu werkelijk naar binnen.’

‘Weet je, de overheersing van de Romeinen buiten Rome maakte dat ze veel Griekse plekken met de grond gelijkgemaakt hebben. Ze bouwden er nieuwe steden zoals Nicopolis en de bevolking moest maar hun intrek nemen in de nieuwe stad van de overwinnaar. Je kunt nog sporen van die vernieling zien. Je kunt die geschiedenis aanraken, maar het doet je ook beseffen dat die verhalen eeuwig actueel zijn. Wat gebeurt er vandaag niet allemaal in de wereld aan oorlog en geweld? En waarvoor? Wat brengt al dat bloedvergieten ons? Wat toen gebeurde, gebeurt nu nog altijd. Ik schrijf dat niet zwart op wit in mijn reisverslag, maar de lezer zal niet veel moeite nodig hebben om die linken zelf te leggen. Ik heb het niet over de actualiteit, maar wie mijn verslag leest, zal spontaan denken: het is nu niet anders’, stelt Steenbeek.

De schrijfster koos als ondertitel voor de term ‘pelgrimage’ en wijst er nogmaals op dat het voor haar echt een spirituele reis was. 

‘We traden ook in de voetsporen van de apostel Paulus. In Korinthe stond voor mij zijn hooglied van de liefde centraal. Ik ben een christen en wil ook die boodschap van naastenliefde meenemen in mijn verhaal. Al was die fietstocht een mengeling van een rouwproces met historische interesses, ook het op weg gaan als christen was een derde centraal element in dat gebeuren. Misschien heb ik een wat gek boek geschreven waarin je een afwisseling krijgt van dolle fietsavonturen, herinneringen aan mijn moeder, beschrijvingen van de natuur en de dieren op ons pad, verhalen uit de geschiedenis en wijsheden uit het christendom, maar is het leven niet bij iedereen zo’n puzzel waar alles door elkaar loopt? En heel soms lijken die stukjes in elkaar te vallen en wonderwel te passen bij elkaar. We zijn onderweg in het leven en ieder heeft zijn interpretatie van wat je overkomt. Misschien maken we hetzelfde mee en hebben we toch een heel andere kijk erop.’

Wanhoop en euforie

‘Pelgrimeren is verhevigd leven. Alle emoties worden uitvergroot. Door de honger smaakt het eten plots heerlijker en is water ineens bijzonder lekker als je dorst hebt. Het leert je door te zetten bij tegenslag en desnoods fiets je in het donker verder om je bestemming te bereiken. Wanhoop en euforie wisselen elkaar af. Maar bovenal krijg je tijd om na te denken en stil te staan bij de essentie van het leven: bij de liefde en de verbondenheid. Finaal word je door zo’n pelgrimstocht een ander mens. Je weet je weer een deel van het groter geheel’, besluit Steenbeek.

Rosita Steenbeek, Over antieke wegen. Een pelgrimage, Prometheus, Amsterdam, 2025, 304 blz., €23,99