Film broers Dardenne over realiteit minderjarige vreemdelingen

De migratie- en vluchtelingenproblematiek komt in niet minder dan vier van de jongste tien films van Jean-Pierre en Luc Dardenne aan bod: de uitbuiting van een vreemdeling in La promesse, het schijnhuwelijk in Le silence de Lorna, het lot van de hulpzoekende La fille inconnue en nu dus de tragiek van de uit Afrika afkomstige minderjarigen Tori et Lokita. Die thematiek vormt in de vernoemde films zeker een belangrijk kader, maar steeds is er meer aan de hand. Zo omschrijft het hechte, als uit één mond sprekende regisseursduo hun Tori et Lokita vooral als een film over vriendschap.

• Hoe zijn jullie bij Tori en Lokita beland?

We hoorden een paar jaar geleden een radio-uitzending over niet-begeleide minderjarige vreemdelingen, de zogenaamde NBMV’s. Daarin werd aangetoond dat heel veel van hen onder de radar verdwijnen zodra ze achttien en dus meerderjarig zijn. Aanvankelijk dachten we het verhaal van zo iemand te brengen, maar we kozen voor twee hoofdpersonages omdat we ook een film wilden over een vriendschap die door niets of niemand kan worden verbroken. Dat idee werd versterkt door lectuur van verslagen van gesprekken tussen jonge migranten en psychologen. Bovenop de opgelopen trauma’s kwam daarin eenzaamheid als grootste probleem naar voren. Daar wilden we vriendschap als levensbron tegenover plaatsen. Zonder vriendschap kunnen Tori en Lokita niet leven.

• De migratiepolitiek is dus het kader waarin het leven van de hoofdpersonages zich afspeelt?

Dat klopt, maar de vriendschap is de motor van de film. Door hun samenzijn houden Tori en Lokita van het leven, maken ze plannen, kunnen ze de vijandelijke krachten aan. Maar laten we duidelijk zijn: door het migratiekader van die vriendschap te schetsen, klagen we de gevoerde politiek tegenover de NBMV’s aan, in de hoop daar verandering in te brengen.

• Waarom krijgt Lokita geen verblijfsvergunning?

Ze wordt niet als vluchteling beschouwd omdat haar geboorteland niet in oorlog is en evenmin wordt ze vervolgd wegens levensbedreigende omstandigheden. Tori bevindt zich als heksenkind wel in dat laatste geval. Lokita wil hier geld verzamelen om haar familie te onderhouden in haar thuisland. De mevrouw op de dienst vreemdelingenzaken heeft niets tegen Lokita persoonlijk, ze volgt de wet. Maar zulk administratief geweld willen we met onze film in vraag stellen en veranderen. Er moeten toch mogelijkheden kunnen worden gevonden om de Lokita’s te beschermen?

• Wat verwachten jullie van de kijkers?

Dat ze van de film houden, natuurlijk (lachen). We hopen dat onze personages iets teweegbrengen in de hoofden van de toeschouwers en dat ze sympathie voelen voor Tori en Lokita. Dat ze het daarenboven niet normaal vinden dat zulke mensen sterven op zee en dat er zoveel problemen worden gemaakt om hen te beschermen of te integreren in onze maatschappij. Nee, we kunnen niet iedereen opvangen, maar beweren dat vreemdelingen sowieso geen plaats verdienen bij ons, kan evenmin.

• Tori et Lokita is opnieuw een ferm statement over de morele stand van zaken in onze maatschappij. Blijven jullie doorgaan in deze onzekere, woelige tijden?

We blijven vertrouwen hebben. Kunst zal de wereld niet veranderen, maar vooral nu mogen we niet opgeven. Naast films die de realiteit op een feeërieke manier weergeven, willen wij onze films verankeren in de realiteit. We leggen er getuigenis over af.

• Lees het integrale interview van Raf Butstraen met de broers Dardenne over hun nieuwe film dat verschijnt in Tertio nr. 1.178 van morgen woensdag 7 september 2022.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.