Geen nieuws onder de zon

Vandaag vaak samen met een oogrol gebruikt, maar in oorsprong heeft dit gezegde dat de cyclische aard der dingen benadrukt, niets met cynisme te maken

Het boek Prediker

De uitdrukking “geen nieuws onder de zon” komt uit de Bijbel, en wel uit het boek Prediker (Hebreeuws: Qohelet), hoofdstuk 1 vers 9:
"Wat geweest is, zal er weer zijn, wat gedaan is, zal weer gedaan worden; er is niets nieuws onder de zon." (Prediker 1:9)
Prediker is een wijsheidsboek uit het Oude Testament, geschreven in een reflectieve, bijna filosofische stijl. Het centrale thema is de vergankelijkheid van het leven. De auteur, die zich ‘Prediker’ of ‘Leraar’ noemt, stelt vragen als:
- Wat is de zin van het leven?
- Heeft ons streven wel blijvende waarde?
- Is er werkelijk iets dat nieuw is?
Wanneer hij zegt ‘Er is niets nieuws onder de zon’, bedoelt hij dat alles wat de mens doet of ervaart, zich herhaalt: generaties komen en gaan, de zon komt op en gaat onder, de wind draait rond, rivieren stromen naar zee, maar er verandert fundamenteel niets.
Het is dus geen cynisme maar eerder een nuchtere observatie van de menselijke ervaring: mensen denken steeds dat ze iets nieuws ontdekken, maar in wezen blijven we dezelfde verlangens, fouten en patronen herhalen.

Op zoek naar betekenis?

7 weken lieten we je in 7 nieuwsbrieven kennismaken met 7 zegswijzen die recht uit de Bijbel onze taal zijn ingeslopen. Soms letterlijk, soms via een omweg. Maar altijd met een boeiend achtergrondverhaal, verteld door niemand minder dan professor Rik Torfs. Dit was het laatste gezegde van deze reeks. Verder geïnspireerd blijven? Schrijf je in voor onze dagelijkse nieuwsbrief.

Wie is Prediker?

Het woord prediker is afgeleid van het Hebreeuwse werkwoord ‘qahal’, wat bijeenroepen betekent. Het is geen persoonlijke naam, maar een titel: vergelijkbaar met leraar, wijsgeer of filosoof. In Prediker 1:1 zelf staat: ‘De woorden van Prediker, zoon van David, koning in Jeruzalem.’ Hiermee identificeert hij zich met Salomo, de beroemde koning van Israël, zoon van David, bekend om zijn wijsheid. Vandaag vermoeden de meesten dat de tekst niet door Salomo zelf is geschreven. Want het boek is geschreven tussen 450–200 v.Chr., in de Perzische of vroege Hellenistische tijd. De schrijver doet zich waarschijnlijk voor als Salomo om extra gezag te verlenen aan zijn overpeinzingen.

Oude patronen

Ook in het hedendaags taalgebruik betekent ‘Geen nieuws onder de zon’ of ‘Er is niets nieuws onder de zon’ dat alles wat nu gebeurt, al eerder is gebeurd. Alles is in feite een herhaling van oude patronen of gebeurtenissen.

Vaak met een vleugje cynisme. Zoals bij:

- Politieke herhaling (bv. weer een regeringscrisis)

- Culturele trends (bv. de jaren '90 zijn terug)

- Menselijk gedrag (bv. machtsmisbruik is van alle tijden)

Hedendaags cynisme

Het cynisme in de hedendaagse betekenis komt voort uit een verschuiving in toon en wereldbeeld tussen de oorspronkelijke Bijbelse context en de seculiere wereld waarin herhaling geen hoger doel meer lijkt te dienen. Het wordt niet meer gezien als cyclisch of natuurlijk, maar als bewijs van stagnatie of structurele onwil tot verandering. Waardoor het als leeg en frustrerend wordt ervaren. Het lijkt zin-loos in plaats van wijs.

Nil novum sub sole

Volgens Rik Torfs heeft het allemaal te maken met de grote relativiteit van de dingen. Hij verwijst naar het Latijn waarin vaak werd gezegd: nil novum sub sole.

Dat is ook een visie die hij persoonlijk deelt over de evolutie van de mens. Zo zal de technologie wel verbeteren, en de medische wetenschap, en de mens wordt hopelijk minder fysiek wreedaardig naarmate hij intellectueel verder evolueert.

Maar hij gelooft absoluut niet in de vandaag vaak beleden gedachte van voortschrijdend inzicht. Want terwijl we sommige dingen beter beseffen, zijn we bezig het andere te verliezen. Zoals onder andere ons gevoel voor symboliek en religie.

Maar het is vaak een soort van cyclus die we doormaken. We zetten ons af tegen dingen waardoor we aan bepaalde zaken geen aandacht meer schenken, zoals bijvoorbeeld de natuur. En dan komen we op een punt dat de mens zover los is gekomen van de natuur, dat we terug meer naar de natuur willen trekken, of symboliek gaan zoeken in bepaalde gebeurtenissen in een mensenleven of in de geschiedenis.

Stoïcisme

Stoïcijnse filosofen zoals Seneca en Marcus Aurelius benadrukten ook de herhaling van het bestaan, de vergankelijkheid en het cyclische karakter van de geschiedenis. De Romeinen omarmden dit Bijbels gezegde als universele waarheid, net zoals later ook christelijke en humanistische denkers dat deden. In het Panegyricus van Plinius de Jongere (1e eeuw n.Chr.) komt een vergelijkbare zin voor: “Nihil novum, nihil varium, nihil quod non semel spectasse sufficiat.” (Niets nieuws, niets veranderlijks, niets wat je nog nooit eerder hebt gezien.)