Geen vrouwelijke priesters, maar is dit 'voor altijd'?
Paus Franciscus liet zich de uitspraak ontvallen in een interview in het vliegtuig op de terugweg van zijn tweedaagse bezoek aan Zweden, waar hij door een (lutherse) vrouwelijke aartsbisschop was ontvangen. Op een vraag van journaliste Anna Cristina Kappelin antwoordde de paus dat over het priesterschap voor de vrouw in de katholieke kerk voor altijd duidelijkheid is verschaft door de heilige paus Joannes Paulus II. Hij zei letterlijk: Over de wijding van vrouwen in de katholieke Kerk is het laatste klare woord gegeven door de heilige Joannes Paulus II en dit blijft zo. Dit blijft.
De meeste media hadden aan die woorden genoeg om te blokletteren dat ook paus Franciscus het priesterschap voor eeuwig en drie dagen voor vrouwen uitsloot.
Paus is tegen priesterwijding voor vrouwen
Bij die interpretatie van zijn woorden wil ik best enkele nuances aanbrengen, zegt Stijn Van den Bossche, algemeen secretaris van de Nederlandstalige Interdiocesane Commissie voor Catechese (ICC) op uitnodiging van Kerknet. Laten we vooreerst erkennen dat paus Franciscus wellicht ook zelf tegenstander is van vrouwelijke priesters - dat heeft hij ook voor hij paus werd, al vaker aangegeven. Er valt dus geen wijziging te verwachten in dit standpunt, en ook berichten dat het diaconaat voor vrouwen zal worden opengesteld, zijn op zijn minst erg voorbarig.
Hoe lang duurt altijd?
De vertaling 'voor altijd' is niet helemaal correct, legt Stijn Van den Bossche uit. De paus verwees inderdaad naar de uitspraken van Joannes Paulus II en liet meteen in het Italiaans en tot twee keer toe daarop volgen: 'En dit blijft zo'. Nu kan ‘Dit blijft zo' hetzelfde lijken als 'Dit is voor altijd', maar dat is het niét in kerkelijke taal. Zoals kardinaal Godfried Danneels in 1994 bij het verschijnen van Ordinatio sacerdotalis opmerkte dat deze 'definitieve' uitspraak een 'bepalende, definiërende' uitspraak is in kerkelijke taal, en dus niet noodzakelijk een eeuwige uitspraak hoeft te zijn. Bepalingen kunnen worden gewijzigd in een gewijzigde context, en definitief leergezag valt niet samen met onfeilbaarheid. Zo geldt ook nu dat het standpunt van de katholieke Kerk 'zo blijft' ... tot het eventueel zou veranderen.
Meningsverschil over draagwijdte naar inhoud en vorm
Nogmaals, dat betekent niet dat onze huidige paus het graag zou veranderen, zegt Van den Bossche. Het betekent ook niet dat het snel zal veranderen. Onze Kerk heeft niet de gewoonte belangrijke ingenomen standpunten op korte termijn te wijzigen en bovendien heeft Joannes Paulus II later zijn brief uit 1994 nog kerkrechtelijk versterkt. Nochtans blijft er tot op vandaag onder theologen en canonisten een meningsverschil over de precieze draagwijdte naar inhoud en vorm van wat Ordinatio sacerdotalis bepaalt. Dat het standpunt nooit in der eeuwen kan veranderen en zo 'voor altijd' geldt, lijkt daarmee niet gezegd. En ook niet door paus Franciscus in het vliegtuig.
