Hasselt sluit Virga Jessejaar af met ‘Bijbel van de rotten’

‘Soo schoon opgetooid’, zo beschreef een krantenreporter in 1905 de versiering van het beeld van Onze-Lieve-Vrouw op de Hasseltse Botermarkt. Bijna 120 jaar later is het de titel van een boek van auteur Mieke Strauven en initiatiefnemer Pieter Judo over de versieringen van de rotten, zoals de wijken in de Hasseltse binnenstad worden genoemd. Hoewel de rotten een essentieel onderdeel uitmaken van de Virga Jessefeesten, werd nog nooit eerder de geschiedenis, de werking en de sfeer ervan beschreven in een boek. Tot nu. Mieke Strauven en Pieter Judo laten de rotten haast herleven.

‘Eindelijk is hij er: de Bijbel van de rotten’, lacht Pieter Judo. Zeven jaar heeft hij eraan gewerkt, samen met historica Mieke Strauven. Bijna 900 bladzijden en meer dan 2.000 foto’s beschrijven en tonen de versieringen van de Hasseltse rotten tijdens de zevenjaarlijkse Virga Jessefeesten tussen 1863 en 2024.

Hommage

‘Het boek is een mooie afsluiter van het Virga Jessejaar 2024 dat ik graag postuum wil opdragen aan mijn vader’, vertelt Pieter, zoon van Paul Judo, decennialang voorzitter en bezieler van het Virga Jessecomité. ‘Hij was er in 2009 vol enthousiasme aan begonnen, maar hij overleed in 2014. Ik beloofde hem dat we zijn aanzet verder zouden uitwerken, maar, toegegeven, een boek beloven is makkelijker gezegd dan gedaan. Gelukkig was Mieke Strauven bereid om dit omvangrijke onderzoek door te voeren en het in boekvorm uit te werken.’

In 2017 verzamelden Pieter en Mieke duizenden foto’s en een massa archiefmateriaal, zowel in het rijkelijk archief van het Virga Jessecomité, het stadsarchief als bij de rotten. Daarnaast noteerden ze ook talrijke mondelinge getuigenissen. Verhalen die anders dreigden verloren te gaan. Alles werd gedigitaliseerd en geanalyseerd.

De versieringen van de Hasseltse rotten waren een voorbeeld van een grote devotie voor Maria in het algemeen en voor de Virga Jesse in het bijzonder. ‘De wijkbewoners putten voor hun uitbeeldingen uit diverse elementen uit de Hasseltse geschiedenis of folklore’, vertelt Mieke. ‘Ik denk aan typisch Hasseltse onderwerpen gelieerd aan de Virga Jesse, zoals de mirakels die aan de Virga Jesse worden toegeschreven. Maar ook Bijbelsetaferelen, Mariale voorstellingen of plekken waar ze ooit is verschenen. De Hasselaren vierden hun creativiteit bot en haalden uit de voorstellingen die van Maria werden gemaakt de elementen die hen zelf het meest aanspraken en die zij het mooist tot een straatversiering konden verwerken.’

‘In de 19de eeuw deed iedereen mee. Nam je niet deel, was dat werkelijk een schande. Die sociale samenhang is doorheen de jaren wel veranderd. Handelaars wonen vandaag buiten de stad en in het centrum is het een komen gaan van mensen. Al doen de verschillende rotten echt wel moeite om zoveel mogelijk buurtbewoners erbij te betrekken.’

Tussen 1863 en 2024 ontstonden diverse soorten uitbeeldingen en kreeg Maria Virga Jesse verschillende titels: Onze-Lieve-Vrouw Troosteres der Stervenden, Onze-Lieve-Vrouw uit de Lelie of Onze-Lieve-Vrouw van de miraculeuze medaille, om er maar enkele te noemen. ‘In de jaren 1920 bijvoorbeeld, bij de opkomst van de mijnbouw in Limburg, werd er tijdens de feesten in 1926 plots gesproken over Onze-Lieve-Vrouw van de Steenkoolmijnen’, weet Mieke. ‘Dat rot stond in de Sint-Jozefstraat, niet toevallig een plek waar veel mijnwerkers woonden.’

‘Je krijgt dus een geschiedenis met een gezicht van vele Hasselaren die, onbaatzuchtig en met godsvrucht, in samenhorigheid en met een vleugje competitie, het beste van zichzelf gaven. Ze sierden hun stad. In alle betekenissen van dat woord’, besluit Pieter. ‘We kunnen maar hopen dat dit boek ook mag bijdragen tot de verdere toekomst van deze rijke traditie en dit stuk Hasselts erfgoed.’

Soo schoon opgetooid. De versieringen van de Hasseltse rotten tijdens de Zevenjaarlijkse Virga Jessefeesten (1863-2024), Mieke Strauven en Pieter Judo, 896 blz. Te koop op https://shop.virgajessefeesten.be/product/Soo-schoon-opgetooid