Hemel en aarde verzetten

In het boek Haggai 2:6 staat er: 

“Wat dit zegt de Heer van de hemelse machten: Nog een korte tijd, een ogenblik slechts, en ik zal de hemel en aarde, de zee en het land doen beven.” 

Bij Jesaja 13:13 vinden we:

“Ik zal de hemel doen wankelen, de aarde raakt bevend van haar plaats op de dag van de Heer van de hemelse machten, de grimmige dag van zijn brandende toorn.”

In die laatste voorspelt de profeet Jesaja de ondergang van Babylon. Dat op een manier die bijna kosmisch en universeel is: de hemel beeft, de aarde wankelt. Het gaat hier niet alleen om een militaire nederlaag, maar om een escalatie van goddelijk oordeel.

Vandaar is dat in betekenis geëvolueerd naar: ‘iemand alles in beweging brengt, alle mogelijke krachten en hulpmiddelen te werk stelt, om zijn doel te bereiken’.

De constructie speelt in op het klassieke, bijna mythologische idee dat iemand zo krachtig of vastberaden is, dat hij zelfs de orde van het universum zou kunnen veranderen: hemel én aarde dus.

In het Latijn bestaan vergelijkbare uitdrukkingen, zoals:
"Caelum et terram movere", letterlijk: hemel en aarde bewegen.


Deze stijlfiguur werd vanaf de late Middeleeuwen en in de Renaissance vaak gebruikt om extreme inspanning of toewijding uit te drukken. Als een beeldende overdrijving (een hyperbool).

Hoewel de uitdrukking dus niet letterlijk in de Bijbel staat, sluit ze inhoudelijk goed aan bij Bijbelse beelden waar het bewegen of schudden van hemel en aarde gebruikt om grote, goddelijke ingrepen of kosmische veranderingen aan te duiden.

Rik Torfs benadrukt de kracht die schuilt in de tekst van Jesaja: alleen iets alomvattend, iets dat buiten ons bereik ligt, kan de hemel aan het wankelen krijgen.

Het gaat ook over een totale inspanning en vaak voel je dat het tevergeefs zal zijn, zoals om je onschuld te bewijzen of je kind te redden. Het gaat over zaken die de mens tot in de uiterwaarden van zijn bestaan raken.