Hoe Franciscus van Assisi de basis legde voor Werelddierendag

Wie is Franciscus van Assisi?  

Franciscus van Assisi wordt geboren als zoon van een rijke koopman en beleeft een luxueuze jeugd. Hij droomt ervan om ridder te worden en wanneer Assisi in oorlog komt tegen Perugia, trekt hij mee ten strijde. Maar Assisi moet het onderspit delven en Franciscus belandt in de gevangenis, waar hij ziek wordt. Daarmee breekt een periode van bezinning aan voor de jongeman. Steeds vaker denkt hij na over zijn leven en over God.  Twee belangrijke gebeurtenissen drijven hem dichter naar zijn lotsbestemming: de ontmoeting met een melaatse en zijn herstellingswerken aan kerken in de buurt. Na de breuk met zijn ouders laat Franciscus zijn leven vol rijkdom achter en kiest resoluut de kant van de armen, zwakken en verdrukten.

Dat levert hem de bijnaam op van Il Poverello ofwel ‘het armoedzaaiertje’.    

Wat heeft Franciscus met dieren?  

Na een paar jaar als arme kluizenaar treedt Franciscus weer vaker naar buiten. Meer nog, hij begint actief te prediken over zijn liefde voor de Schepper, mens, dier én plant. Alle schepselen op de aarde zijn voor hem waardevol en nodig. ‘Elk wezen is een kind van God en dus een zuster of broeder van ons.

Een mens die gelijk welk schepsel van God uitsluit van zijn compassie en medelijden, zal hetzelfde doen met zijn medemens.’ 

Franciscus’ boodschap trekt vrij snel een aantal volgelingen aan. Hij richt een kloosterorde op die leeft volgens de regel van Franciscus.  En dan zijn er een paar treffende legendes die meteen duidelijk maken waarom Franciscus de patroonheilige van de dieren is, en daarmee ook de grondlegger van Werelddierendag.    

De heilige die spreekt met de dieren  

Op een dag is Franciscus onderweg met zijn broeders en overstemmen een paar luidruchtige vogels hun gesprek. Meteen begrijpt Franciscus dat hij de dieren tekort heeft gedaan en hij roept hen samen om voor hen te preken. Hij verwijst naar de grote vrijheid die ze van God hebben gekregen en waarvoor ze dankbaar moeten zijn. De vogels zitten stil en onbeweeglijk in de bomen, tot Franciscus een kruisteken maakt, en ze in vier groepen alle windrichtingen uit vliegen.  

De volgende anekdote speelt zich af in de stad Gubbio. De inwoners worden er geteisterd door de aanwezigheid van een bloeddorstige wolf en durven hun huizen amper nog te verlaten. Daarop zoekt Franciscus de wolf op. Hij berispt hem om het onheil en de schade die hij veroorzaakt, maar in plaats van hem te executeren, sluit hij vrede. Franciscus belooft dat de stedelingen hem zullen voorzien van voedsel, op voorwaarde dat hij hen nooit nog aanvalt. Als een braaf lam loopt de wolf vervolgens naast Franciscus de stadspoorten binnen. Een wonderbaarlijk fenomeen dat het volk met verstomming slaat en de man veel respect oplevert.  

Een ander verhaal gaat over Franciscus die stopt om een overstekende worm te waarschuwen voor gevaar. Dat hij zich zelfs bekommert om zo’n klein, schijnbaar onbelangrijk beestje toont hoeveel respect hij heeft voor het werk van de Schepper, en voor alle liefde die God gelegd heeft in de creatie van die wezens.    

Grondlegger van Werelddierendag  

Toen eind jaren 20 van de vorige eeuw gezocht werd naar een internationale feestdag van de dieren, kwam de vierde oktober al snel in het vizier.

En die boodschap van liefde voor dieren en natuur vindt ook vandaag nog veel navolging. Milieubewegingen gebruiken Franciscus graag als stichtend voorbeeld en de paus liet zich door die visie inspireren voor twee encyclieken: Laudato Si en Fratelli tutti.

Bart Peeters maakte zelfs een liedje over Franciscus van Assisi: O Sint-Franciscus, red alsjeblief mijn ziel en geef me duizend levenslessen. (Luister hieronder.)