Invloedrijk maar onbekend architect: ontdek Laurent-Benoît Dewez op expo

Wees niet beschaamd als je de naam Laurent-Benoît Dewez nog nooit gehoord had. Hoe invloedrijk deze neoclassicistische architect in de tweede helft van de achttiende eeuw in onze streken ook was, zijn naam was tussen de plooien van de geschiedenis terechtgekomen. Tot de initiatiefnemers van ‘Vlierbeek 900’ beslisten om daaraan iets te veranderen: voor de negenhonderdste verjaardag van deze voormalige benedictijnenabdij ten noordoosten van Leuven, op het grondgebied van de deelgemeente Kessel-Lo, beslisten zij om aan Laurent-Benoît Dewez een tentoonstelling en een wetenschappelijke publicatie te wijden. En die tentoonstelling is – net als de hele abdijomgeving trouwens – meer dan een omweg waar.

Dewez wordt niet toevallig in Vlierbeek ‘herontdekt’: de monumentale Onze-Lieve-Vrouwe-abdijkerk is helemaal van zijn hand en vertoont alle kenmerken van het strakke neoclassicisme waar Laurent-Benoît Dewez voor staat. Dewez’ zin voor symmetrie nam soms obsessieve vormen aan: in het koor van de abdijkerk is een deuromlijsting aan de rechterkant, hoewel daar helemaal geen deur is. En de ramen aan de rechterzijde zitten even hoog als aan de linkerzijde, waar ze boven de abdijgebouwen moesten uitkijken… alleen zijn er aan de rechterzijde geen gebouwen, maar alleen velden. Maar voor het overige is de indrukwekkende abdijkerk een Gesamtkunstwerk, zoals altijd bij Dewez stond de architect in voor elk detail van zijn bouwwerk.

Tentoonstelling

De korinthische zuilen waarop de kerkkoepel rust, de verschillende marmers voor het stermotief op de vloer, de beelden van de deugden Hoop, Geloof en Liefde, de koorbanken, alles werd onder supervisie van Dewez ontworpen. Het Nieuw Abtskwartier is ook al van Dewez en het laat duidelijk zien dat het de bedoeling was de hele abdij in neoclassicistische stijl om te vormen. In dat Nieuw Abtskwartier kan je nu op vrijdag, zaterdag en zondag (en tijdens vakanties ook op dinsdag, woensdag en donderdag) een steengoede tentoonstelling over Dewez bezoeken. Op één à anderhalf uur tijd versta je plots beter hoe die eenvoudige jongen uit Petit-Rechain nabij Verviers door invloedrijke mecenassen tot de meest toonaangevende architect van zijn tijd wordt omgeturnd.

Want geen Dewez zonder zijn broodheren. Dat was eerst de abt van de Sint-Hubertusabdij in de Luxemburgse Ardennen, die hem in 1754 voor een studiereis naar Italië stuurde. Hij vervolmaakte zich ook in een Londens atelier, voor hij in 1759 werd teruggeroepen voor de wederopbouw van de Abdij van Orval. Helaas kennen we dat werkstuk van hem nauwelijks, want het werd door de Franse revolutionairen afgebroken. In 1760 werd hij hofarchitect van Karel van Lotharingen. Hij bouwde in de jaren zestig onder meer de abdij van Gembloers, het kasteel van Seneffe, de Sint-Maartensabdij die nu het stadhuis van Doornik huisvest, de abdessenresidentie in Herkenrode bij Hasselt en het schip en de voorgevel van de Sint-Salvatorkerk in Harelbeke.

Patrice-François de Neny

Een ander belangrijk man in Dewez’ leven was graaf Patrice François de Neny, van 1758 tot 1783 als voorzitter van de Geheime Raad de rechterhand van de Oostenrijkse gouverneur van de Zuidelijke Nederlanden. Neny stond onder meer voor grote invloed van de overheid in religieuze zaken en werkte aan de uitbouw van een soort ‘nationale’ kerk in de Oostenrijkse Nederlanden: L’église belgique. Dewez was de man die zijn ideeën letterlijk vorm moest geven. Zo bestelde de Neny – tevens koninklijk commissaris aan de Leuvense Alma Mater - bij Dewez een (nooit uitgevoerd) nieuw gevelcomplex voor de universiteitshallen aan de Oude Markt en een nieuwe artesfaculteit, waarvan de classicistische portiek intussen de voorgevel van Museum M in Leuven werd.

• Expo Laurent-Benoît Dewez. Vergeten toparchitect in dienst van Hof, Elite en Kerk in het Nieuw Abtskwartier van de Abdij van Vlierbeek, tot 29 juni op zaterdag en zondag (en tijdens de paasvakantie ook op dinsdag, woensdag en donderdag) van 11u tot 18u.
• Op 13 maart om 20 uur geeft professor Dirk Van de Vijver een lezing over Laurent-Benoît Dewez in de Elisabethzaal van het Nieuw Abtskwartier van de Abdij van Vlierbeek.
• Dirk Van de Vijver, Laurent-Benoît Dewez (1732-1812). Architect in the Age of Enlightenment in the Southern Low Countries, (met foto’s van Karin Borghouts), Leuven, Leuven University Press, 304 bladzijden, 49,5 euro.