IPB-Forum over pastorale kansen van kunst in de kerk

De Forumleden van het Interdiocesaan Pastoraal Beraad (IPB, het reflectie- en overlegorgaan van geëngageerde leken in de Vlaamse katholieke Kerk, waren afgelopen zaterdag voor de gelegenheid te gast in Abdij van Park. Geen toeval uiteraard, het thema van het najaarsoverleg luidde immers: Kunst in de kerk. Luc Devisscher, CCV-er en lid van de Vlaamse Bijbelstichting (VBS), opende het forum met een kijk- en bezinningsmoment waarin fragmenten uit het Lucasevangelie werden gekoppeld aan een kunstwerk. Waarna Mark Delrue, priester van het bisdom Brugge en kunstkenner en -criticus een boeiende uiteenzetting hield over pastorale kansen van kunst in de kerk.

Kunst en geloof zijn bondgenoten, die met elkaar gemeen hebben dat ze nooit helemaal begrepen kunnen worden, gaf Mark Delrue zijn aandachtige gehoor onder meer mee. Maar dan moet, onderstreepte hij, kunst wel als een autonome partner in de dialoog behandeld worden. Hoezeer in sommige kringen de indruk leeft dat kunst vandaag de plaats van het geloof (b)lijkt in te nemen, toch waarschuwde Delrue ervoor van kunst een religie te maken: Kunst reveleert wel degelijk iets over het mysterie van het leven, maar wordt voor alles door mensen gemaakt; het christelijke geloof leeft pas vanuit de openbaring.

Blasfemie

Mark Delrue had het over kunst als blasfemie en hield zijn gehoor voor dat ze lang niet alles hoeven te pikken wat al of niet zelf verklaarde kunstenaars denken zich te kunnen permitteren op dat vlak. Lang niet alles is geoorloofd in de ogen en oren van een christen. Maar gelovigen en kerkleiders kunnen maar beter wel degelijk luisteren naar signalen over geloof en Kerk die kunstenaars, als kinderen van onze geseculariseerde samenleving, uitsturen.

Valkuilen

Delrue waarschuwde voor twee soorten valkuilen. Om te beginnen die van wat hij de zoete valstrik van promotie- of propagandakunst noemde en waarvan de allerbeste bedoelingen nooit kunnen opwegen tegen hun artistieke armzaligheid. Hij gaf enkele sprekende voorbeelden ervan. De andere valstrik is die van kunst als nieuwe statussymbool, als pronkstuk voor de allerrijksten. Delrue vatte het samen in een veelzeggende boutade: Een kerkfabriek moet geen Luc Tuymans kopen zolang er nog zoveel armen in de parochie zijn.

Het lied van de hoop zingen

Onder meer aan de hand van een afbeelding van Andres Serrano’s controversiële Pietà (met de zwarte Christus) liet  Mark Delrue zien dat het christelijke geloof en de Bijbel hedendaagse kunstenaars wel degelijk weet te inspireren. Tegelijk wees hij erop dat, op z’n minst naar zijn aanvoelen,  kerkmensen zich vandaag soms (iets) te laks opstellen als het gaat om het tot herbestemming afstaan van kerken. Vrijwilligers weten te vinden die op zaterdag- of zondagmiddag bereid gevonden worden om bezoekers op een aanstekelijke manier in een kerk te onthalen en desgevraagd wegwijs te maken, biedt een schat aan pastorale kansen, onderstreepte Mark Delrue, daarin overigens volmondig bijgetreden door kardinaal Jozef De Kesel, zaterdag een aandachtige toeschouwer. Het zou christenen in het bloed moeten zitten om te getuigen van hun verrijzenisgeloof – de paaskracht  van Christus, die verder reikt dan we kunnen vermoeden. Geen passie zonder Pasen. En geen Pasen zonder Pinksteren. Christenen moeten het lied van de hoop zingen! Schoonheid en goedheid gaan, zoals de oude Grieken ons leerden, hand in hand. Of zoals Frederik van Eeden schreef: Het is een mooi ding een goed mens te zijn, besloot Mark Delrue zijn aanstekelijke betoog.

Thematische gespreksgroepen

Zoals gebruikelijk op een IPB-Forum kregen de deelnemers ook nu de kans om in thematische werkgroepen en gemodereerd door een ervaringsdeskundige, over een en ander van gedachten te wisselen. Een ging over Ontsluiting van het aanwezige erfgoed en kunst in de kerk of de kapel, begeleid door Jonas Danckers, wetenschappelijk medewerker Onroerend Erfgoed van het Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur (CRKC). Een andere groep had het over Performances en concerten in de kerk, in goede banen geleid door Christiaan Devos, directeur van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen. En de laatste gespreksgroep discussieerde over Moderne kunst in de kerk, onder leiding van Liesbet Kusters, curator van Parcum, het Dialoogmuseum voor Religie, Kunst en Cultuur.

Diezelfde Liesbet Kusters leidde na de lunch het bezoek in aan de recent geopende tentoonstelling Religie – Helend en verdelend in Abdij van Park in Leuven waarmee het najaarsforum van het IPB passend werd afgerond.

• Mark Delrue publiceerde recent Een spel van ogenblik en eeuwig - Is christelijk geïnspireerde kunst vandaag nog mogelijk?, Halewijn, 2017. Bestel het hier.
• Bij dezelfde uitgeverij publiceerde hij in 2015 Vincent -Kunstschilder, briefschrijver en godzoeker. Bestel het hier.

De tentoonstelling Religie - Helend - Verdelend loopt nog tot 24 februari in Parcum, Abdij van Park 7 in Heverlee.