Jan Hertogen over de nasleep van Operatie Kelk: 'Het vertrouwen werd opnieuw gebroken' [Otheo Radio]

Op 24 juni 2010 laat een onderzoeksrechter een groot aantal dossiers en computers in beslag nemen. Er vonden huiszoekingen plaats in het aartsbisschoppelijk paleis in Mechelen, in de woning van kardinaal Godfried Daneels en in de gebouwen waar de Commissie Adriaenssens zetelde.

Speurders onderzochten zelfs het graf van kardinaal Mercier in de Sint-Romboutskathedraal. De huiszoekingen waren onderdeel van een strafrechterlijk onderzoek naar mogelijke pogingen van de Katholieke Kerk om het jarenlange ernstige seksueel misbruik door geestelijken te verdonkeremanen.

In deze aflevering van Otheo Radio praat ik met socioloog Jan Hertogen over hoe de Kerk in de feiten is omgegaan met het seksuele misbruik in haar rangen en over de gevolgen van de actie van het gerecht die de codenaam Operatie Kelk kreeg. 

Hertogen is zelf slachtoffer van misbruik. Toen hij 16 was vergreep een seminarist zich aan hem. Hij gaf in 2010 gevolg aan de oproep van de toenmalige aartsbisschop André Léonard aan slachtoffers van seksueel misbruik in een pastorale context om te getuigen. Voor de behandeling van die getuigenissen hadden de Belgische bisschoppen de Commissie Adriaenssens opgericht, genoemd naar de kinderpsychiater Peter Adriaenssens die het voorzitterschap van de commissie waarnam. Verschillende getuigen wensten uitdrukkelijk dat hun getuigenis niet in handen van het gerecht zou komen. Als gevolg van Operatie Kelk gebeurde dat toch. 

Jan Hertogen oordeelde dat zijn privacy door de gerechtelijke actie geschonden was en stelde zich burgerlijke partij. 

De huiszoeking bij de Commissie Adiaenssens werd nog hetzelfde jaar (december 2010) als onrechtmatig bestempeld en nietig verklaard.

In september 2023 volgde de uitzending van de vierdelige reeks Godvergeten, op de VRT, die een stem en gezicht gaf aan slachtoffers van seksueel misbruik, zonder evenwel oog te hebben voor het standpunt van de Kerk. 

Op de achtergrond van de gebeurtenissen speelt een tegenstelling tussen het gedachtengoed van katholieken en vrijzinnigen en het bestaan van antiklerikale sentimenten en zulks in gerechtelijke kringen en in de media.

De parlementaire onderzoekscommissie heeft recent in een rapport vastgesteld "dat er pogingen tot beïnvloeding door de Kerk werden ondernomen, maar of deze pogingen ook impact hebben gehad op de gerechtelijke besluitvorming kan noch bewezen noch uitgesloten worden." Tegelijk brengt het rapport  geen feiten aan die deze bewering staven. Geen enkele door de onderzoekscommissie gehoorde magistraat of rechercheur heeft tijdens het onderzoek van de onderzoekscommissie verklaard persoonlijk onder druk te zijn gezet door vertegenwoordigers van de Kerk (Verslag parlementaire onderzoekscommissie § 4.1 pag.148). Bovendien gaat deze conclusie in tegen de expliciete stelling van parketwoordvoerder Eric Vandersypt dat er geen grond is voor het vermoeden van beïnvloeding. 

En dan is er nog de klacht van de Overleggroep Slachtoffers Kerk tegen de VRT bij de Raad voor Journalistiek. Volgens de aanklacht was de berichtgeving door de openbare omroep van het jongste pausbezoek in september 2024 partijdig. De Raad zou zich (pas) op 8 mei 2026 over de kwestie buigen. 

Socioloog Jan Hertogen maakt een scherpe en samenhangende analyse van hoe 20 jaar werd omgesprongen met seksueel misbruik in een pastorale context. Zijn relaas zal sommigen tegen de haren in strijken, maar het is pertinent en verdient het gehoord te worden.