Jesuit Refugee Service: ‘Een kind sluit je niet op. Punt’

In het migratieakkoord van de Vivaldi-regering van 9 maart 2023 zit voor tal van ngo’s - naast tal van maatregelen die grote zorgen baren - maar één lichtpuntje: kinderen zouden bij wet niet langer opgesloten worden omwille van hun migratiestatus. Eigenlijk is die belofte niets nieuws, ze was in september 2020 al eens gemaakt. Maar als beloftes niet worden gevolgd door actie, zijn ze waardeloos en dienen ze alleen als windowdressing, zegt directeur Jörg Gebhard van JRS (Jesuit Refugee Service) Belgium. Daarom neemt een coalitie van mensenrechtenorganisaties – waaronder niet alleen JRS Belgium, maar ook bv. Caritas International, de Kinderrechtencoalitie Vlaanderen of de Mechelse jeugdorganisatie Tumult vzw – zich voor om uitdrukkelijk erover te waken dat de regering tegen het einde van deze legislatuur eindelijk haar belofte nakomt en het verbod om een kind op te sluiten zwart op wit in de wet vastlegt.

Een kind sluit je niet op. Punt. Jörg Gebhard

Koninklijk besluit

Ons land kan momenteel nog altijd kinderen opsluiten omdat zij niet over de juiste papieren beschikken. In 2006 werd België in de zaak van het Congolese meisje Tabitha Kaniki Mitunga door het Europese hof voor de rechten van de mens veroordeeld en stopte ons land bijna tien jaar lang met het opsluiten van kinderen en hun familie in administratieve detentiecentra, de zogenaamde ‘gesloten centra’. Maar in de zomer van 2018 keurde de regering – op voorzet van toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) - een koninklijk besluit goed dat toeliet de veroordeelde praktijk te hervatten. Er werd een nieuw administratief detentiecentrum opgericht: een speciale vleugel ‘voor gezinnen’, toegevoegd aan Centrum 127bis, bij de luchthaven van Zaventem. De bouw daarvan kostte de Belgische belastingbetaler bijna 2 miljoen euro, exclusief werkingskosten.

Maar na de burgermobilisatie ‘Een kind sluit je niet op’ schorste de Raad van State in 2019 dat koninklijk besluit.

Trauma

Een kind opsluiten heeft ingrijpende en blijvende gevolgen voor zijn of haar gezondheid en ontwikkeling. Dit is bewezen door talloze deskundigen, onder meer de bekende neuropsychiater Boris Cyrulnik. Zelfs korte periodes van opsluiting kunnen volgens Cyrulnik het psychologische en fysieke welzijn van kinderen aantasten en hun cognitieve ontwikkeling in gevaar brengen. Psychologische experts die in detentiecentra werkten met kinderen van alle leeftijden, constateren dat detentie kan zorgen voor stomheid en angst gelinkt aan posttraumatische stress, en dat kinderen zelfs kunnen overgaan tot automutilatie en zelfmoordpogingen. Bovendien verliezen ouders, als hun kinderen opgesloten worden, in de ogen van de kinderen hun capaciteit om veiligheid te garanderen, zegt Cyrulnik. Als dat lang duurt, kan die essentiële functie van de ouders voorgoed verloren gaan. Als je een kind opsluit, stel je dus eigenlijk een soort tijdbom in.

Er geen goede manier is om kinderen op te sluiten; opsluiting is een ernstig trauma.

Terugkeerkhuizen

De wet die binnenkort wellicht aangenomen wordt, heeft betrekking op de detentie van kinderen in administratieve detentiecentra. Momenteel worden kinderen echter nog steeds opgesloten in zogenaamde ‘terugkeerhuizen’. Er zijn er zo 29 in België. Ook dit zijn plaatsen waar gezinnen van hun vrijheid worden beroofd. Hoewel niet afgesloten, is ook dit een vorm van opsluiting. De naam dekt de lading dus niet, want ook daar ondergaat het kind eerst het trauma van een arrestatie, wordt het afgesneden van zijn omgeving, krijgt het te maken met grote vrijheidsbeperkingen en schendingen van zijn recht op onderwijs, vrijetijdsbesteding, enz. De afschaffing van de detentie van kinderen in gesloten centra in de wet verankeren, is een eerste essentiële stap, zegt Gebhard. Een einde maken aan deze onmenselijke praktijk moet echter ook een verbod inhouden op detentie in terugkeerhuizen. Want een migrantenkind is in de eerste plaats een kind, en een kind sluit je niet op.