Jezuïet Hans Zollner in Tertio over seksueel misbruik in de Kerk

Hans Zollner is jezuïet en directeur van wat voorheen het Centrum voor Kinderbescherming was en vandaag Instituut voor Antropologie – Interdisciplinaire studies over menselijke waardigheid en zorg (IADC) heet en verbonden is aan de Gregoriana in Rome. Naast Spanje staat in Polen, Portugal en Frankrijk het kerkelijke misbruik nu volop in de kijker en andere landen zullen volgens Zollner volgen. Altijd weer zie je dat misbruik pas opgehelderd en aangepakt wordt wanneer het maatschappelijke bewustzijn en de culturele gevoeligheid ervoor toenemen. Waar waren de politie, de politici, de journalisten 20, 40 of 50 jaar geleden? Het misbruik was er toen ook. Waarom reageerden ze niet eerder? Vaak hoor ik de vraag: ‘Waarom is de Kerk nu pas bezig met de aanpak en de preventie van misbruik?’ Daarop antwoord ik: ‘Waarom ben jij er nu pas mee bezig?’ Het is een kwestie van context en cultuur en daarom kennen landen een ander ritme in de opheldering van misbruik, legt Zollner uit.

Misdaad

Lange tijd werd gedacht dat Frankrijk een uitzondering was omdat de Kerk er na de Franse Revolutie minder macht had en minder actief was in onderwijs en jeugdwerk, maar het recente CIASE-rapport doorprikte die illusie. Seksueel misbruik hangt niet samen met hoeveel macht en rijkdom het instituut heeft. Allereerst zijn er de persoonlijke drijfveren van de dader en daarnaast spelen institutionele factoren die het misbruik en het toedekken ervan mogelijk maken. We moeten de zaken benoemen zoals ze zijn: seksueel misbruik is een criminele daad en die moet worden bestraft.

Er is nog altijd een cultuur in de Kerk die dat jargon vermijdt en de zaken verbloemt. Je ziet dat leken sneller en zwaarder worden gestraft dan priesters.

Dat komt door de gesloten cultuur waarin er een broederschap tussen clerici bestaat en er een vaderschap speelt in de relatie van de bisschop tot zijn priesters. Al snel primeert de vergevende rol, terwijl een vader ook streng moet optreden wanneer zijn kind iets fout doet en anderen in hun ongeluk stort, zegt de Duitse jezuïet.

München-Freising

Het brengt hem vanzelf bij het onderzoek naar misbruik in het aartsbisdom München-Freising dat eind januari wereldkundig werd gemaakt. Daar zie je dat de zes aartsbisschoppen sinds 1950 in disciplinaire maatregelen strenger waren voor leken dan voor priesters. Bij allemaal zie je de reflex om een broeder-priester te helpen en te redden door hem nieuwe kansen te geven, terwijl er naar de slachtoffers, hun families of de parochianen niet wordt geluisterd. Of een bisschop nu conservatief of vooruitstrevend was, speelt daarbij geen rol.

In München maakten ze allemaal fouten. Maar niet allemaal evenveel.

Bij Joseph Ratzinger en Reinhard Marx gaat het respectievelijk over vier en twee dossiers, en er vallen hen daarbij geen ernstige fouten te verwijten. Het komt erop aan dat kerkleiders eerlijk durven toe te geven wat fout gelopen is en beloven er alles aan te doen om te voorkomen dat zoiets nog gebeurt. Omgekeerd is het des te pijnlijker als de indruk bestaat dat ze trachten hun verantwoordelijkheid te ontlopen. Dat is nefast, meent Zollner.

Tot op het bot

En Zollner besluit: Kindermisbruik is een gruwelijk onderwerp dat velen liever uit de weg gaan, maar we moeten het juist eerlijk en transparant aanpakken tot op het bot. Anders blijft die wonde etteren en zal ze steeds weer openbarsten. Wegvluchten ervan lukt niet en verlengt alleen maar ieders lijden. Je kunt beter meteen grondig schoon schip maken, deemoedig bekennen wat verkeerd was en inspanningen leveren voor een veiligere toekomst.

• Lees het integrale interview van hoofdredacteur Emmanuel Van Lierde met Hans Zollner in Tertio nr. 1.151 van woensdag 2 maart 2022.
• Het bisdom Brugge houdt op 14 maart 2022 in het diocesane centrum Groenhove in Torhout een studiedag met Hans Zollner.
• Op 17 maart volgt om 10 uur in de universiteitshal van de KU Leuven de publiekslezing Dealing with abuse and trauma in the church: facing  resistance (ook via livestream te volgen); aanmelden via de KU Leuven (zie facultaire kalender).
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.