Kruisheuvel Litouwen, adembenemende kreet van een volk

Nagedachtenis van overleden vrijheidsstrijders

Er komt geen eind aan de kruisen, mariabeelden en portretten van overleden geliefden met daar overheen ontelbare rozenkransen. We bevinden ons in het noorden van Litouwen, op een oude verdedigingsheuvel. Bijna 200 jaar geleden doken hier de eerste kruisbeelden op, ter nagedachtenis van jongeren die sneuvelden in de Novemberopstand in 1830-31, gericht tegen de Russische tsaar en de russificatie van Litouwen.

In het begin van de 20ste eeuw bevocht Litouwen na een bezetting door Duitsland, in 1915 met grote moeite zijn onafhankelijkheid. Maar de grootste ellende moest nog komen. Het Molotov-Ribbentroppact (niet-aanvalspact) tussen Hitler en Stalin betekende het einde van de onafhankelijkheid. In 1940 marcheerden Sovjettroepen het land binnen.

Plek van gebed …

Een jaar later begon de Sovjet-Unie met de massale deportatie van Litouwers naar Siberië. Vanaf toen werd de Kruisheuvel ook een plek van stil verzet tegen de communistische overheersing. Door vast te houden aan hun geloof, toonden de Litouwers dat ze trouw zouden blijven aan hun erfgoed en identiteit.

Daarna werd Litouwen door nazi-Duitsland bezet. Sommige Litouwers zagen dat als een bevrijding. Het was een ramp voor de grote Joodse gemeenschap van het land, die bijna volledig uitgeroeid werd. In 1944 werd het land opnieuw bevrijd, ditmaal door het Rode Leger. Tot 1990 zou Litouwen nu een Sovjetrepubliek blijven. Sovjetvijandige elementen werden gedeporteerd naar kampen in het oosten, in totaal ruim 130.000 Litouwers. Een groot deel kwam onderweg al om.

… en stil verzet

De Kruisheuvel groeide zienderogen aan en de sovjets hadden de grootste moeite om de beelden almaar weg te halen. Drie keer werd er met bulldozers overheen gereden. Maar de kruisen bleven terugkomen, exponentieel. Plannen om een dam te bouwen en de heuvel helemaal te laten onderlopen, werden gelukkig nooit uitgevoerd.

Toen de Sovjet-Unie uiteen viel in 1989, vormden 2 miljoen mensen een menselijke keten van de Estse hoofdstad Tallinn via de Letse hoofdstad Riga naar Vilnius in Litouwen. Met wat de herinnering inging als de Baltische Weg eisten de burgers van de drie landen hun onafhankelijkheid op, dag op dag 50 jaar na het afsluiten van het Molotov-Ribbentroppact.

Op 7 september 1993 bracht paus Johannes Paulus II een bezoek aan de Kruisheuvel. Hij noemde de plaats een plek voor hoop, vrede, liefde en opoffering. Tot op vandaag komen er nog kruisen en andere devotionalia bij. Misschien wel eens te meer nu de vrede in de regio weer ver te zoeken is.