Uit de kunst (19): apostelen met het syndroom van Down

De inspiratie van kunstenaar Raoef Mamedov voor dit werk is vrij duidelijk: het beroemde Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci. Maar dan op een verrassend andere manier, met acteurs met het syndroom van Down.

Verrast door verraad

Da Vinci's meesterwerk toont de verwarring die ontstond net nadat Jezus bekend maakte dat een van de apostelen hem zou verraden. De vijftiende-eeuwse kunstschilder bracht zijn muurschildering aan in de eetzaal van Santa Maria della Grazie, een klooster in Milaan. Het werk is bijna negen meter breed en vierenhalve meter hoog. Atypisch is dat Judas in da Vinci's weergave van de gebeurtenis gewoon mee aan tafel zit tussen de andere apostelen, in tegenstelling tot de meeste andere afbeeldingen van het avondmaal.

In het Da Vinci museum in de Abdij van Tongerlo hangt een replica van Het Laatste Avondmaal op linnen. Het werd in het begin van de jaren 1500 geschilderd door leerlingen van da Vinci en behoort tot de topwerken van ons land. (Nog tot eind 2023 is het museum gesloten wegens restauratie en relocatie van het kunstwerk.)

Opgepakt voor verzet

Raoef Mamedov is een kunstenaar van een heel nieuwe generatie en maakte een nieuwe interpretatie van het oude meesterwerk van da Vinci. Zijn fotowerk bestaat uit vijf panelen en is in totaal 140 cm breed. Hij verving Jezus en de apostelen door mensen met het syndroom van Down. In zijn jonge jaren werkte Mamedov als vrijwilliger in een pyschiatrische instelling. Toen hij na zijn filmstudies van zijn geboorteland Azerbeidzjan naar Moskou verhuisde, viel het hem op hoe die groep in Rusland werd weggestopt in inrichtingen. Zelf werkt hij als regisseur heel graag met die acteurs en noemt hen puur, onbevangen en volstrekt eerlijk. The Last Supper is Mamedovs eerbetoon aan mensen met het syndroom van Down. Hij oefende de poses en uitdrukkingen van de apostelen op da Vinci's schilderij in met zijn acteurs, die alle gevoelens van verraad en lijden op het oorspronkelijke werk een heel nieuwe dimensie geven.

Mamedovs foto sloeg in 1998 in als een bom bij Russisch-orthodoxe kringen, terwijl het westen zijn werk omarmt.

Onlangs kocht Museum Krona in Uden (Nederland) The Last Supper aan. Mamedov zou de hoofdgast zijn op de opening van een expo met het kunstwerk, maar werd gearresteerd toen hij in Moskou demonstreerde tegen de invasie van zijn land in Oekraïne. Wouter Prins, conservator van Krona, reageerde daarop dat het erg triest is dat zoiets gebeurt, 'maar het verbaast mij niet dat Raoef mee de straat op gegaan is om te protesteren. Hij is maatschappelijk geëngageerd, wat onder meer blijkt uit zijn inzet voor mensen met het syndroom van Down.' 

Mamedov werd intussen weer vrijgelaten.

lees alle 'Uit de kunst'-artikels