Uit de kunst (2): een ode aan Le Corbusier in Harelbeke

Parochiekerk Sint-Rita

• kerk in Harelbeke, West-Vlaanderen
• gebouwd tussen 1961 en 1968
• architecten: Léon Stynen en Paul De Meyer

Een ‘uitzonderlijke, modernistische kerk in geplooide betonschaal, gerealiseerd tussen 1961 en 1968’: zo omschrijft de Vlaamse Inventaris van Onroerend Erfgoed de parochiekerk Sint-Rita in Harelbeke. De opvallende piramide is sinds 2016 een beschermd monument.  

(Lees verder onder de foto)

Verfijnd brutalisme

Vanaf de jaren 50 groeit in het voormalige gehucht Zandberg, vandaag nog altijd de naam van de wijk in Harelbeke, de vraag naar een eigen kerk. De eerste plannen dateren ook van die jaren, maar werden telkens afgekeurd door de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen. In 1960 is het ontwerp van architect Léon Stynen in samenwerking met Paul De Meyer wél raak. Nochtans is hun idee allerminst klassiek te noemen. 

De architectuur van Sint-Rita is opvallend in vorm, afmetingen en lichtinval en brengt rust en eenvoud. 

Stynen, op dat moment een van de belangrijkste modernisten van het land, liet zich voor de Sint-Ritakerk inspireren door de ideeën van de omstreden architect Le Corbusier én door het Tweede Vaticaans Concilie. Dat vond plaats toen de bouwwerken al bezig waren en riep op tot versobering binnen de kerk en een terugkeer naar de oorsprong. De plattegrond van Sint-Rita, een onregelmatige zeshoek, paste perfect binnen dat idee: Stynen stelde het altaar centraal op in de kerk en bracht God op die manier terug midden in zijn volk. In die opstelling kan de pastoor zowel grote als kleine groepen toespreken en altijd een geborgen sfeer behouden.

(Lees verder onder de foto)

Betonnen piramide

Stynen koos voor de Sint-Ritakerk een specifiek materiaal: beton. Van de bijzondere structuur aan de buitenkant tot zelfs het altaar en de doopvont binnenin, beton is baas in dit gebouw. De bouwwerken verliepen daardoor niet zonder slag of stoot en werden drie jaar na de start een tijdje stilgelegd. Het studiebureau van professor-ingenieur André Paduart boog zich over enkele technische bezorgdheden rond de sterkte van de constructie.

De specifieke wanden van gewapend beton werden ter plaatse gegoten.

Ook binnen is het al grijs wat de klok slaat: de vloeren zijn donker antraciet, de wanden grijze cementplaten. Het vloeroppervlak helt lichtjes en wijst samen met de schuin opgaande lijnen van de muren en het zwevende kruis naar boven: naar het glazen dakvlak van de afgeknotte piramide. Dat ingenieuze plafond creëert een uniek lichtspel in deze kerk-zonder-ramen.

De kerk van Stynen en De Meyer kon op veel bijval rekenen en werd in het tijdschrift Architecture beschreven als een waar succes door de combinatie van wetenschap en kunst. De oorspronkelijke betonkleur van de buitenkant, die Stynen graag wilde behouden voor zijn Sint-Ritakerk, ging verloren tijdens een betonrestauratie begin jaren 90. De kerk van Harelbeke is een van Stynens laatste realisaties en een hommage aan Le Corbusier.

• Je kan de Sint-Ritakerk in Harelbeke bezoeken. De kerk is elke dag open van 8 tot 17 uur (gesloten op zondag). Via toerisme@harelbeke.be kan je een bezoek reserveren met een gids (75 min, max. 30 personen).

lees alle 'Uit de kunst'-artikels