De kardinaal in het Middelheimmuseum in Antwerpen, Giacomo Manzù (1952) © Wikimedia Commons
Uit de kunst (35): vijftig ingetogen kardinalen
Geïnspireerd door grote kunstenaars als Donatello en Rodin raakte de Italiaanse Giacomo Manzù begin jaren vijftig bekend als beeldhouwer. De christelijke inspiratie voor zijn beelden valt te zoeken in zijn beginjaren, toen hij leerling was bij een houtsnijder van kerkbeelden. Vaderlief was naast schoenmaker bovendien koster in het dorp waar Manzù vandaan komt, in de buurt van Milaan. Toen hij zijn legerdienst moest afwerken in Verona maakte hij van de gelegenheid gebruik om daar beeldende kunsten te studeren. Niet veel later mocht hij de universiteitskapel versieren in Milaan en lesgeven op de academie.
Inspiratie in Rome
Pas in 1953 brak Manzù echt door, met zijn beeldenreeks van kardinalen. De inspiratie daarvoor vond hij al veel vroeger, tijdens een reis in Rome in de jaren dertig. Daar zag hij de paus, omringd door kardinalen. Getroffen door de sacrale uitstraling van dat tafereel, terugdenkend aan zijn jeugd ook, begon hij aan zijn eerste beeldhouwwerk van zo'n kardinaal. Het werk mislukte en Manzù maakte pas twee jaar later, in 1938, het eerste kardinaalsbeeld dat bewaard zou blijven. 65 centimeter hoog, een soort anoniem, ingetogen figuur omhuld door een mantel.
(lees verder onder de foto)
Het gewaad dat de de figuren omhult, geeft hen een terughoudende uitstraling, een beetje mysterieus ook. Die kegelvorm typeert Manzù's kardinaalbeelden, al verkent hij in sommige beelden andere soorten mantels of genuanceerdere plooien. Een dikke vijftig versies maakte hij van zijn kardinalen, gaande van 20 centimeter tot 2,50 meter. Sommige in brons, anderen in steen, allen met een onpersoonlijk, onbeduidend gelaat. (Op eentje na, van kardinaal Giacomo Lercaro.)
Manzù's werk is religieus geïnspireerd, al beweerde hij zijn kardinaalsbeelden gemaakt te hebben als waren het stillevens, los van geloofsconnotaties.
Later in zijn carrière ontwierp Manzù nog kerkpoorten, onder meer voor de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad en de Dom in Salzburg. In Rotterdam kan je een van zijn poorten bekijken in de Sint-Laurenskerk en in het Middelheimmuseum in Antwerpen staat een van Manzù's kardinalen.