Langs oude kunst het land door

Vlaamse Meesters in Situ laat topstukken beleven op de plek waarvoor ze zijn gemaakt

„We trekken allemaal naar het buitenland op citytrip en het eerste dat we dan doen, is een kerk binnenstappen”, zegt Peter Wouters, directeur van Openbaar Kunstbezit Vlaanderen (OKV). „In eigen land komt dat echter zelden in ons op.” Onder meer daarom werkte OKV, naar aanleiding van projectoproep van minister van minister van Toerisme Ben Weyts (N-VA), een initiatief uit dat de aandacht vestigt op kunstwerken die zich na vele eeuwen nog altijd in de kerk, het klooster of het kasteel bevinden waar een Vlaamse meester het voor maakte. „Dat geeft een heel ander verhaal dan in een museum”, zegt Wouters. „Over De liefdadigheid van Sint-Martinus in de gelijknamige kerk in Zaventem weten we bijvoorbeeld dat Antoon van Dyck de compositie aanpaste aan de lichtinval ter plekke. Samen met het schilderij maak je kennis met de culturele biografie van het gebouw en de buurt.”
Vijfenveertig locaties nemen deel, van de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Nieuwpoort met Het oordeel van Cambyses van Vigor Boucquet tot de Sint-Catharina in Maaseik met haar zilverwerk. „Het gaat om erfgoed dat niet altijd goed ontsloten is, door een begrijpelijk gebrek aan middelen en kennis”, Peter Wouters. Daar brengt Vlaamse Meesters in Situ verandering in, zowel praktisch als inhoudelijk. „Enerzijds kreeg een schilderij dat nog verlicht werd door plastic spotjes uit de jaren 1970 bijvoorbeeld belichting een topstuk waardig”, zegt Peter Wouters. „Anderzijds plaatsen we bij elk werk een aanraakscherm. Daarop kun je onder meer inzoomen op het werk. Sommige werken bleken nooit eerder kwalitatief gefotografeerd te zijn.” Andere knoppen leiden telkens naar informatie over de kunstenaar, de locatie en de omgeving, naar een bijbehorend audioverhaal en een gesproken uitleg voor kinderen.
Niet enkel kadert Vlaamse [node:field_streamers:0] Meesters in Situ de eeuwenoude meesterwerken, het project voegt ook een hedendaagse laag toe. Op vijf locaties plaatste geurkunstenaar Peter de Cupere een bidstoel waarop bezoekers een geur kunnen opsnuiven die geïnspireerd is door het aanwezige kunstwerk. In een reeks video’s komen dan weer mensen aan het woord die een band hebben met de locatie en het werk. Zo wijst een parochiaan van de Sint-Lambertuskerk in Neeroeteren ons op een detail uit het houtsnijwerk van Meester van Elsloo en haalt een voormalige asielzoeker herinneringen op aan de tijd dat hij in de Brusselse Begijnhofkerk verbleef en rust vond bij De heilige Ursula gekroond door het Kind Jezus van Theodoor van Loon. De inhoud van de schermen ter plaatse is overigens ook integraal te vinden op de website en de schermen blijven ook na 30 september, de einddatum van het project, ter plaatse.
OKV leidt bezoekers naar Antwerpen, Brussel en Gent, maar ook en vooral naar kleinere gemeenten en zelfs naar afgelegen dorpen. In het 400 inwoners tellende Hemelveerdegem hangt in de Sint-Jan de Doperkerk bijvoorbeeld het anonieme Sint-Jansretabel, een werk als een levendig, gedetailleerd en realistisch stripverhaal. Op enkele uitzonderingen na zijn de locaties binnen bepaalde openingsuren vrij toegankelijk. Een ticket kopen hoeft dus niet, maar OKV verkoopt wel een Pelgrimsboek met uitgebreide toelichting en de openingsuren van alle locaties. Daarin zijn niet enkel de geuren van Peter de Cupere met bijzondere inkt aangebracht, het is ook een verzamelboek, want op elke locatie krijgt de bezoeker een sticker met een kleurenreproductie die hij op een daarvoor voorziene plek in het boek kan kleven. Peter Wouters: „Evenzeer verwelkomen we echter lokale bezoekers, die nog nooit stilstonden bij de kunst die bij hen om de hoek hangt.”

Vlaamse Meesters in Situ loopt tot en met 30 september. Info op www.vlaamsemeestersinsitu.be en in het Pelgrimsboek, te bestellen met de bon in de krant op bladzijde 16. Lezers van Kerk & Leven krijgen meteen tien gratis stickers bij het boek.