Les in langzaam reizen: de Camino met mijn broer

Al sinds de achtste eeuw stromen op de camino naar Santiago de Compostela uiteenlopende culturen samen. Vanuit alle uithoeken van Europa doorkruisen gelijkgestemde zielen Spanje, op weg naar het heiligdom van de heilige Jacobus. Niet altijd met religieuze motieven, maar wel met hetzelfde doel. Iedereen deelt ook dezelfde cultuur: die van onderlinge solidariteit. Het gevoel van saamhorigheid alleen al is een reden om te gaan.

Ik droomde er dan ook van om de Camino te lopen, en wel samen met Reuben, mijn jongste broer. Zoals veel mensen met het syndroom van Down heeft hij platvoeten, wat van hem geen fervente wandelaar maakt. Ik twijfelde of hij het zou aankunnen en sprak erover met mijn andere broer, Nathan. Die was meteen enthousiast. Jong en onbesuisd besloten we er samen voor te gaan.

Enkele maanden later stonden we aan de startmeet in León, ongeveer 322 km ten oosten van Santiago.

Een vriend had ons getrakteerd op een nacht in de Parador de San Marcos, een prachtig voormalig renaissance klooster aan het begin van de route. Uren zaten we aan het ontbijtbuffet, alsof het de laatste keer was dat we eten zouden zien. Terug op de kamer zag ik dat Reuben een heel pak viltstiften bij zich had. Elke dag tekent hij graag afbeeldingen uit zijn favoriete boeken en films: leeuwen, kinderen, kleerkasten.

Je hebt geen 30 viltstiften nodig, Reuben. Kies er gewoon tien, zei ik. We moeten ons gewicht beperken. Reuben koos er elf en we waren klaar om op zoek te gaan naar de officiële Camino, aangegeven met metalen schelpen in het plaveisel en gele pijlen. We zouden ons aansluiten bij de Camino Frances, die van de Franse Pyreneeën over de dorre vlakten van Castilla-León loopt.

In het begin stijgt de route zachtjes. Naarmate we de vruchtbare weiden van Galicië naderen, zal ze uitdagender worden.

Een stad te voet verlaten geeft een raar gevoel. Na enkele tellen ging Reuben op een bankje in het park zitten.

Mijn rug doet pijn, broer. Te zwaar, klonk het, terwijl hij over zijn schouder wees. We spanden Reubens tailleband aan zodat zijn heupen het gewicht van zijn schouders wegnamen en zijn gezicht veranderde van grimas naar minachting. Elke stap werd met angst gezet en het tempo lag tergend laag. Aan de rand van de stad, net voordat de woonwijk overgaat in industrie, merkte Reubs een café met eetfoto's in de etalage. Hij ging naar binnen en bestelde hamburgers en cola.

Ik ben klaar, broer, vertelde hij ons toen we 3 van de geplande 7 km hadden gelopen. Er was geen doen aan, dus sliepen we in een truckers motel op het industrieterrein. Het eten was goed. Het bier nog beter.

Mijn hond Monty, bijgenaamd de Perrogrino (peregrino is pelgrim, perro is hond), trok Reubs de heuvels op, over weilanden en paden door maïsvelden. Ons tempo lag nog altijd laag maar het was constant, en naarmate lichaam en geest sterker werden, begonnen we te geloven dat we het echt gingen halen.

In de stad Astorga verwonderden we ons over Gaudí's bisschoppelijk paleis, het verst van al zijn opdrachten verwijderd van zijn basis in Barcelona. In het idyllische geplaveide dorp Castrillo de los Polvazares deden we ons tegoed aan de traditionele cocido maragato, een middeleeuws aandoend feestmaal dat begon met varkensvlees, kip en rundvlees, gevolgd door pico pardal (kleine kikkererwten) om te eindigen met soep.

Nathan en ik hadden onszelf weggecijferd voor Reubs en dat begon zijn tol te eisen.

Onze pelgrimspaspoorten geven ons tegen een kleine vergoeding recht op een bed in een van de tientallen berghutten langs de route. Maar tegen dat wij er aankwamen, waren de bedden meestal al bezet. Voor Reuben wilden andere wandelaars wel wijken, maar zijn broers moesten het met de koude gangvloer stellen. Na een reeks slapeloze nachten waren Nathan en ik uitgeput en zo prikkelbaar dat het wel tot een uitbarsting moest komen.

Kijk, stelde ik daarom voor. Op het pad na het volgende dorp ligt een splitsing: de officiële route en een alternatieve route om de kloostergemeenschap van Samos te bezoeken. Waarom splitsen we ons niet op? Misschien zal het ons goed doen.

Oké, antwoordde Nathan. Ik neem Monty mee, jij Reubs, en we zien elkaar over twee dagen. Die nacht sliepen Reubs en ik in het klooster van Samos. Ik heb waarschijnlijk nooit dieper geslapen dan toen. Ook Reuben praat er nog altijd over.

In Sarria, een populair startpunt op slechts 67 km van Santiago, zagen we Nathan weer. Na de nodige wederzijdse verontschuldigingen drukten we ons stevig tegen elkaar aan. Toen pas beseften we hoe diep deze ervaring ging, vooral dan door dat kleine ventje dat nu van oor tot oor naar ons zat te grijnzen. Ik zei het toch, zei hij.

We dachten dat we Reubs meenamen op pelgrimstocht, maar het was omgekeerd: hij nam ons met zich mee!

Gaandeweg leerden we hoe het echt is om te leven met het syndroom van Down. We liepen in zijn tempo en zagen het leven door zijn ogen. De reis begon me te transformeren. Eindelijk begon ik Reubens realiteit te begrijpen.

De gedachte aan mama en papa die ons zouden opwachten bij de trappen van de prachtige kathedraal van Santiago, gaf Reuben de laatste dagen vleugels. Nathan en ik keken toe hoe hij zich een weg baande naar de mensen en een baken van hoop werd, niet alleen voor ons, maar voor elke pelgrim die we tegenkwamen.

Zoals elke avond tekende hij ook nu weer een kleerkast met zijn viltstiften. Deze keer legde hij zijn tekening op het stapelbed van een jonge pelgrim uit Amerika. Bedeesd kwam de jongen naar me toe en zei: Neem me niet kwalijk. Je broer, legde dit op mijn bed. Ik herkende meteen de kleerkast uit Narnia, een bijzonder goed gelukt exemplaar, vond ik wel. De jongen keek verbaasd.

Het boek van CS Lewis, weet je wel? De Leeuw, de Heks en de Kleerkast. Het is een doorgang naar Narnia, een alternatieve realiteit, een portaal naar een andere wereld. Toen schoten zijn ogen vol tranen. Hij was van plan geweest de volgende dag te stoppen, omdat hij worstelde met het isolement van zijn solo bedevaart. Reubens tekening bracht hem ertoe door te gaan. Reubs, wat je voor die man hebt gedaan, dat is ongelooflijk!

'Ik denk dat je zijn leven hebt veranderd', zei ik. En Reuben kalm: 'Ik weet het, broer. Ik weet het.'

We brachten onze laatste avond door op de Hill of Joy, waar pelgrims traditioneel hun aankomst vieren met dansen en vreugdevuren in het zicht van de torens van de machtige kathedraal in de vallei. Reuben bracht de avond tekenend door.

De volgende ochtend, toen we het Praza de Obradoiro van Santiago betraden – een van de mooiste pleinen van Spanje – gaven onze benen het eindelijk op. Nathan en ik vielen op de grond van verbazing over wat we hadden bereikt ... en pure opluchting dat het gelukt was.

Reuben trok ons van de kasseien af, nam onze handen en leidde ons door de menigte naar mama en papa. Veel pelgrims – vermoeide zielen en gehavende voetzolen – keken met gesloten ogen naar de hemel. Sommigen baden, anderen namen gewoon de tijd om hun longen te vullen met de Camino-cultuur en die nooit meer te vergeten.

Er zijn twee Camino's, een externe en een interne. De externe bereikt zijn bestemming, de innerlijke nooit.

Auteur: Manni Coe

Meer weten

• Manni bouwde een leven en carrière uit in Spanje en Reuben ging naar een home voor volwassenen met het syndroom van Down in Engeland. Rond zijn 38ste, niet toevallig tijdens de eerste corona-lockdown, raakte Reuben in een depressie en stuurde een bericht naar Manni: Broer, hou je van mij? Prompt kwam Manni uit Spanje terug om hem op te halen. De tweede lockdown brachten ze samen door in een oude boerderij. Hun bijzondere band staat beschreven in het boek Memoires of Manni and Reuben Coe, Brother.do.you.love.me (Little Toller, 2022).
• https://brotherdoyouloveme.com/

In onderstaand filmpje haalt Manni zijn broer op voor een wandeling, net als die keer na het 'Brother do you love me'-berichtje, dat hun band opnieuw aanzwengelde en dat zou leiden tot het boek met hun gezamenlijke memoires.