Leven in de menselijke machine - beeldmeditatie

Laten we eens kijken naar oud schilderij en een oud verhaal. Ze gaan over onze moderne droom van technische beheersing. Eerst verkennen we de droom en de wanhoop ervan. Daarna komen we uit bij de hoop.

Het lijkt wel of we leven in een grote zelfgebouwde machine.

We zijn afhankelijk van elkaar, op een heel complexe manier. De elektricien verstaat niet wat de tandarts doet, de tandarts niet wat de kleuterjuf doet en de kleuterjuf niet wat de buschauffeur doet. Dat hoeft ook niet.

Door specialisatie en samenwerking beheersen we het leven. Bijna totaal. We kunnen straks menselijke organen laten groeien in varkens. Technische beheersing beschermt ons tegen ziekte en onheil. En tegen elkaar. Hopen we. Het werkt vaak.

Toch bekruipt ons af en toe een gevoel van twijfel. Voor wie mogen we nog een hele mens zijn? Is afhankelijkheid van elkaar wel genoeg om ons bij elkaar te houden? Is onze complexe samenleving niet net heel kwetsbaar geworden?

Wat betekent ons eindeloze zwoegen in de menselijke machine? Waartoe dient het? Heeft al onze bedrijvigheid niet veel weg van goed georganiseerde wanhoop?

We zijn wel verstandig, maar voelen ons vaak onmachtig. We spreken wel veel, maar hebben vaak geen woorden voor onze verwarring en diepste verlangens.

Is dat dan de moraal en het einde van het verhaal van de toren van Babel? God straft de mens met sprakeloosheid en verwarring voor zijn hoogmoed?

We moeten verder lezen voor het begin en het vervolg.

Het verhaal van de toren van Babel hoort bij het scheppingsverhaal. God schiep hemel en aarde, scheidde licht van duisternis en land van water. Het doet er niet zoveel toe of het echt zo gegaan is. Wel dat er een andere manier bestaat om de werkelijkheid te ervaren. Een goddelijke manier. Op de zevende dag rust God en ziet Hij dat het goed is.

Rusten bij wat is. De werkelijkheid ervaren als gave in plaats van opgave. Kunnen wij dat? Kunnen wij die goddelijke kijk verwerven?

Dat kan best een lange worsteling zijn. Zoals de worsteling van Jakob een beetje verder in hetzelfde Bijbelboek. Jakob vreest de wraak van zijn broer. De nacht voor hij de confrontatie aangaat, worstelt hij met God. Het is de worsteling met zijn ego dat alles op eigen kracht wil doen en met de onbewuste machten in zijn leven.

Diezelfde Jakob ziet in een droom een ladder tussen hemel en aarde. Gods krachten dalen en klimmen als engelen langs die ladder. Wat een contrast met de toren van Babel. De bouwers van de toren zwoegen. In Jakobs visioen doet God al het werk.

2 houdingen waaruit we kunnen kiezen. Zwoegen op eigen kracht of vertrouwen op de kracht waaruit de hele schepping is ontstaan.

Kiezen begint met rusten. Wie rust wordt vrij. Alleen een vrij mens kan kiezen.

Meer ontdekken

Schilderijen op Google Arts & Culture:

• De toren van Babel (ca. 1563) van Pieter Bruegel de Oude (1525 - 1569)
• Jakob worstelt met de engel (1639/1639) van Bartholomeus Breenbergh (1598 - 1657)
• Jakobs droom (1705) van James Thornhill (1675 - 1734)

Bijbelteksten:

• Toren van Babel
• Scheppingsverhaal
• Jakobs worsteling
• Jakobs droom

Achtergrondliteratuur:

• Thomas Merton over georganiseerde wanhoop: Thomas Merton. The way of Chuang Tzu. New Directions, 1969, ISBN 0811201031, 159 pagina’s.
• Dorothee Sölle. Mystiek en verzet: Gij stil geschreeuw. Ten Have, 1998, ISBN 9025955835, 424 pagina’s. Hoofdstuk 11: Alsof we leefden in een bevrijde wereld.
• Willem Marie Speelman. Genesis 1-11: Bewondering. In: F. Maas, J. Maas, K. Spronk (eds.). De Bijbel Spiritueel. Meinema/Pelckmans, 2004, ISBN 9028934715, 793 pagina’s, 59,50 euro. Bestellen bij Bol.