Leven als toerist het hele jaar door, kan dat?

Na de vakantie heb ik altijd een week nodig om me te zetten naar de sleur van het gewone leven, zei de ramenzetter met een zucht terwijl hij naast het bergpension in het kampvuur staarde.

Bij thuiskomst kijk je heel even met verwonderde vakantieogen naar je vertrouwde brievenbus, je keukentafel, je zetel. Maar veel langer dan die eerste blik duurt dat meestal niet. Met een lichte wanhoop merk je dat alles zijn glans verliest en weer alledaags wordt.

Wat is toch het verschil tussen het vakantiegevoel en het alledaagse? En waarom kan je niet het hele jaar door leven alsof je op vakantie was? Laat je leiden door 2 gidsen van het vakantiebewustzijn: theoloog Tjeu van den Berk en filosoof Alain de Botton.

Niet de omgeving, maar het bewustzijn bepaalt het vakantiegevoel

Je moet geen spectaculaire reizen maken om van het vakantiegevoel te genieten. Tjeu van den Berk merkt fijnzinnig op dat zelfs iets alledaags als naar de bakker gaan op vakantie heel anders wordt.

Wanneer ik de volgende dag wakker werd in een buitenlands dorpje en naar de bakker liep, was dat een totaal ander bezoek-aan-de-bakker dan thuis, terwijl toch die bakker in zijn eigen context even alledaags was als welke andere bakker ook.

Ik zie in principe ook geen andere dingen op vakantie, ik zie alleen de dingen anders, met aandacht. Tjeu van den Berk, 286

En woon je in een enigszins toeristische plek, dan kan je van het omgekeerde getuigen: in jouw vertrouwde omgeving waar je je elke dag doorheen haast, staat de toerist stil bij de meest wonderlijke details.

Het vakantiegevoel ontstaat door regressie

Tjeu van den Berk ziet in het vakantiebewustzijn een voorbeeld van regressie. Maar dan niet in de negatieve betekenis die dat woord in de psychologie heeft gekregen. Regressie betekent voor hem dat je de greep van je doelgerichte bewustzijn op de werkelijkheid laat verslappen. Je laat even je vele bedoelingen los. Waardoor je meer prikkels uit de omgeving in je bewustzijn toelaat dan strikt noodzakelijk is.

Het belang van regressie, zegt van den Berk, is dat het je toelaat om het verbroken contact met je onbewuste te herstellen en zo je persoonlijkheid te helen. We zagen hoe juist de moderne mens een sterke dissociatie ervaart tussen zijn onbewuste strevingen en zijn bewuste drijfveren en dat de wisselwerking tussen beide is verstoord. … Ze zijn in een geestelijke impasse terechtgekomen; ze moeten zich tot een veelomvattender persoonlijkheid ontwikkelen.

Toegang krijgen tot de regressieve bronnen wordt voor hen van levensbelang. Tjeu van den Berk, 225-226

Als het zo belangrijk is, kan je dan het vakantiegevoel oprekken en uitbreiden naar je alledaagse leven?

In je gewone leven leven alsof je op vakantie was

Ook Alain de Botton ervaart de wanhoop van het thuiskomen na de vele verre vakanties die hij beschrijft in De kunst van het reizen.  

Konden we maar het reizende bewustzijn toepassen op onze eigen omgeving. Alain de Botton, 246

De 27-jarige Fransman Xavier de Maistre probeerde dat eind 18de eeuw en schreef er een reisdagboek over: Reizen door mijn slaapkamer. Alain de Botton herhaalt het experiment, maar dan uitgebreid tot zijn vertrouwde Londense voorstad Hammersmith.

De truc: ga naar buiten zonder specifiek doel in gedachten. Kijk, luister en ruik zonder selectie en met gelijke interesse en verwachting. Vertraag je tred, houd halt waar je anders voorbijsnelt, zit op een bank. Neem eventueel wat foto’s of maak een schetsje als dat je helpt om te onthaasten en te kijken, maar maak daarvan geen doel van je uitstap. Wat er dan plaatsvindt, beschrijft Alain de Botton zo:

Onder het gebod om alles te bekijken met interesse, gaven de dingen latente betekenislagen vrij. Een rij winkels die ik kende als een grote, ongedifferentieerde roodachtige blok, kreeg een architecturale identiteit. … Een restaurant was plots gevuld met mensen in plaats van vormen. … De buurt vulde zich niet alleen met mensen en specifieke gebouwen, maar begon ook ideeën op te roepen. Alain de Botton, 252

Regressie baart aandacht, aandacht baart zin en zin baart een geheelde persoonlijkheid. Wat daarvoor nodig is? Dat je je bewustzijn regelmatig met vakantie laat gaan.

Verder lezen

• Tjeu van den Berk. Het numineuze. Meinema, 2005, ISBN 9021140403, 300 pagina’s.
• Alain de Botton. The art of travel. Hamish Hamilton, 2002, ISBN 0241140129, 261 pagina’s. Vertalingen van de citaten door SD.

Foto CC Ian T. McFarland