Liefde in tijden van levensbeschouwelijke diversiteit
Gemengde relaties, gemengd geloof?
Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen. Dat oude Nederlandse spreekwoord zegt dat als twee personen van een verschillend geloof trouwen, dat zelden goed afloopt. Almaar meer vrouwen en mannen kiezen een partner uit het buitenland of met een andere religieuze of etnische achtergrond. Dat is het gevolg van de grotere mobiliteit en van het feit dat mensen zich niet langer gebonden voelen tot de eigen groep wanneer het gaat om het uitkiezen van een levenspartner. Gemengde relaties zijn echter niet altijd even vanzelfsprekend en steeds moeten de partners een evenwicht zien te vinden en maken dat hun relatie door hun omgeving wordt aanvaard.
„Ook al hoeft niet elke interetnische of interreligieuze relatie per se problematisch te zijn en is elk verhaal natuurlijk anders, vallen in dat aanvaardingsproces toch enkele gelijkenissen op”, stelt Fatma Arikoglu van Ella Kenniscentrum Gender en Etniciteit. „Zo blijkt de angst tegenover ‘de ander’ afhankelijk van de context. Bestonden er pakweg zestig jaar geleden onder Belgen bijvoorbeeld best veel vooroordelen over huwen met een Italiaan of een Italiaanse, vandaag betreffen die vooroordelen veeleer moslims en islamitische mannen in het bijzonder.” Voorts toont wetenschappelijk onderzoek aan dat gemengde huwelijken vooral te vinden zijn onder hoger opgeleiden. Bij lager opgeleiden, ook onder allochtonen, bestaat blijkbaar meer weerstand tegen een relatie of een huwelijk met iemand uit een andere groep.
Relaties en huwelijken tussen personen van een verschillende christelijke confessie, zo stellen we zelf vast na een rondvraag, zijn eigenlijk geen thema meer. „Jonge mensen – voor zover die nog trouwen voor de Kerk – privatiseerden allang hun geloof en daarmee botst nog bitter weinig”, meent de protestantse theoloog Dick Wursten. „De oudere generatie daarentegen heeft heel andere ervaringen. Vaak stonden ze voor de keuze voor één van beide confessies. Die echtparen moesten allemaal hun persoonlijk compromis zien te vinden. Ook helde de balans in de praktijk toch vaak over naar de Kerk van de meest geëngageerde, waarbij de ene partner de andere volgde naar diens confessie.”
Onder allochtone jongeren daarentegen lijkt de partnerkeuze wel nog sterk verband te houden met religiositeit en religie. Allochtone jongeren wier ouders uitdrukkelijk religieus zijn, ervaren [node:field_streamers:0] alvast meer ouderlijke inmenging in hun partnerkeuze. En allochtone meisjes met islamitische ouders hebben beduidend minder vaak een autochtone partner. Bij hen verhinderen religieuze scheidslijnen onmiskenbaar een vrije partnerkeuze. Is een huwelijk tussen een islamitische man en een christelijke vrouw volgens het islamitische recht toegestaan, het omgekeerde is dat niet. Een relatie tussen een islamitische vrouw en een niet-islamitische man, christen of niet-gelovig, is bijgevolg niet vanzelfsprekend. Wat niet wil zeggen dat er geen dergelijke relaties bestaan, mede als gevolg van de aanwezigheid van islamitische meisjes in het hoger onderwijs.
„Bezint eer ge begint”, raden oudere gemengde koppels prille gemengde stellen bijgevolg aan in een bijzondere brochure van Ella over het thema. En voorts: „Wees voorbereid op een eventueel moeizaam en langzaam proces dat ook de relatie onder druk kan brengen.”
De Kerk in Frankrijk heeft al langer dan die in België ervaring met katholiek-islamitische huwelijken en gezinnen. De bisschoppen aldaar richtten er een bijzondere werkgroep voor op en die publiceerde een document. Daarin alvast veel respect voor de keuze en de levensweg van mensen, maar evenzeer een waarschuwing voor onbezonnenheid, onwetendheid zowel als onverschilligheid. Weinigen zijn zich vooraf bewust van wat het islamitische recht zegt over de plaats van de vrouw, het erfrecht en het statuut van kinderen na een eventuele scheiding. Westerse vrouwen stappen in een patriarchale samenleving die hen volkomen vreemd is.
Het document waarschuwt voor onbezonnen bekeringen tot de islam wegens de ingrijpende gevolgen. Een bekering tot de islam is niet zomaar vergelijkbaar met de overgang van de ene naar de andere christelijke Kerk, klinkt het. „De beste dienst die wij jonge stellen kunnen verlenen is hen zich in alle sereniteit en respect voor elkaar bewust te laten worden van de culturele en religieuze verschillen die er hoe dan ook zullen blijven. Het volstaat niet van goede wil te zijn en te geloven in de kracht van de liefde.”
Sommige koppels in een religieus gemengde relatie kiezen ervoor hun kinderen de beide religieuze tradities mee te geven. Goede communicatie doet wonderen. Betrokkenen benadrukken tot slot dat het leven met religieuze en culturele verschillen geen onoverkomelijk probleem hoeft te stellen. (EDS)
‘Ons vertrekpunt is anders, maar we komen gelijk aan’
Dennis Lenders (31) en Fien Ingelbrecht (27) zijn anderhalf jaar getrouwd en plannen gezinsuitbreiding. Mooi vooruitzicht, ware het niet dat hij een overtuigde katholieke bekeerling is en zij dat geloof niet deelt.
„We zijn allebei atypische voorbeelden”, zegt Dennis Lenders. „Ik ben atheïstisch opgevoed, maar zocht altijd een kader. Mijn geloof groeide geleidelijk en werd zo sterk, dat ik me vorig jaar liet dopen.” Fien Ingelbrecht daarentegen is een nominale gelovige, „gedoopt en op een katholieke school gegaan, maar ik noem mezelf een humanist”. Dus woont Dennis Lenders elke zondag zonder zijn partner de eucharistieviering bij in de Sint-Niklaaskerk in Gent.
In de voorbereidingsfase van het doopsel was hij enthousiast. „Waar het hart van vol is, loopt de mond van over. Ik kon niet zwijgen over mijn geloof. Misschien had ik in die beginperiode wel gehoopt dat Fien zich ook zou bekeren”, getuigt Dennis Lenders. Zijn echtgenote: „Op een gegeven moment gaf ik aan dat het genoeg was. Hij was er net iets te veel over bezig. Tijdens de adventsperiode legde hij elke ochtend een gelovig tekstfragment uit de kalender van Welzijnszorg op mijn bord bij het ontbijt.”
Intussen vond het koppel een evenwicht en vullen ze elkaar aan. Fien Ingelbrecht kijkt professioneel naar het geloof. „Ik vind het interessant, maar voel me niet persoonlijk geroepen. Ik werk voor Axcent, een pluralistische organisatie die werkt aan het bevorderen van interlevensbeschouwelijke dialoog en kennismaking in Brussel. Ik stel me vooral de vraag hoe je de gelovige traditie kan verbinden met deze tijd”, zegt ze. „Als leraar Frans-Latijn sta ik sinds mijn bekering bewuster voor de klas: met nog meer zorg en begrip”, zegt Dennis Lenders. „Soms geef ik bij Axcent een lezing over de Frans-Amerikaanse filosoof René Girard, een figuur waarin ik me vastbeet. Mijn vrouw stelt zich dan de praktische vraag wat ze uit zo’n lezing kan leren. Het geeft ons een draagvlak als koppel.”
Zodra er een kind komt, wordt dat gedoopt. „Het zelf laten kiezen is niet vanzelfsprekend”, klinkt het eensgezind. „Bovendien kan het pas echt een weloverwogen keuze maken voor het geloof als het er eerst mee kennismaakte.”
Beide echtelieden zijn erg sociaal betrokken. Fien Ingelbrecht bekijkt dat engagement praktisch, haar man verbindt er een bepaald godsbeeld aan. „In essentie staan we voor hetzelfde. We delen een grote openheid voor de ander. Ons vertrekpunt is anders, maar we komen gelijk aan. We proberen niet de ander te veranderen. Een relatie bestaat uit ‘ik’ en ‘jij’, en dat hoeft niet volledig te versmelten tot ‘wij’”, besluit Dennis Lenders. (KDR)
'Op reis stappen we weleens een kerk binnen. Mijn man is een moslim light'
Zesentwintig jaar zijn Birgit Dircken en Kader Seddaoui getrouwd. Zij is actief als vroedvrouw, hij werkt als verpleger-anesthesist. Het koppel heeft een zoon (25) en twee dochters (20 en 16).
„Ik ben christelijk opgevoed”, zegt Birgit Dircken. „In mij schuilt de diepe overtuiging dat er meer is. We zijn niet zomaar op aarde.” Haar man treedt haar bij: „Birgit zegt ‘God’, ik zeg ‘Allah’. Maria is ‘Maryam’, Jezus is ‘Isa’. Onze godsdiensten kennen andere praktijken, maar ze gaan over dezelfde God.”
Naar de moskee gaat Kader Seddaoui niet, maar zijn dagelijkse gebed na zijn douche is hem heilig. „Dan spoel ik alle zorgen van me af”, zegt hij. „Vervolgens bid ik op mijn gebedsmat in de slaapkamer. Mijn vrouw en onze kinderen weten dat ze me tijdens dat gebedsuurtje met rust moeten laten.”
Wanneer het gezin op reis gaat, is een bezoek aan een kerk geen probleem. „Als ik een mooie kathedraal zie, gaat Kader gewoon mee naar binnen. Mijn man is een moslim light”, lacht Dircken.
Toen hun huwelijk nog pril was, moest Birgit Dircken wennen aan de traditie van het geven van aalmoezen en giften. Haar man is de oudste van twaalf kinderen en bijgevolg kostwinner. Hij stopte met zijn studies geneeskunde en begon als verpleger om zijn familie te helpen onderhouden. Maandelijks zond hij geld naar Algerije. „Dat was moeilijk, want mijn schoonouders had ik nog nooit gezien”, zegt zijn vrouw. „Zodra ik hen ontmoette, sloot ik hen in mijn hart, maar de geefcultuur is zo anders. Ik geef mijn mama een bloemetje.”
De kinderen zijn heuse carnivoren. „Als moslim eet ik nooit varkensvlees”, zegt Kader Seddaoui. „Het is het meest ongezonde vlees dat je kunt eten, goedkoop en vet. Ik vertel mijn kinderen dat het niet goed is voor hun gezondheid, maar als we ’s zomers barbecueën en mijn kinderen willen ribbetjes eten, doe ik daar niet moeilijk over.”
Dat het geen kerkelijk huwelijk werd, met alles erop en eraan, vindt Birgit Dircken wel jammer. Na twintig jaar huwelijk hernieuwde het echtpaar zijn geloften in het bijzijn van een priester zowel als een imam. Het liet de kinderen niet kerkelijk dopen, maar de moeder doopte hen als vroedvrouw wel symbolisch. „Dat doopsel geldt niet voor de Kerk, maar voor mij zijn onze kinderen katholiek. Ik vertel hen over het christendom, mijn echtgenoot over de islam. In de praktijk komt het erop neer dat ze het beste uit de twee godsdiensten plukken.”
Nooit vroeg Kader Seddaoui zijn vrouw zich te bekeren tot de islam. „In de fase van hevige verliefdheid zou je te voet naar Amerika gaan, maar ik houd vast aan mijn geloof”, zegt ze. „Dat stelde ik van meet af aan en ook Kaders ouders respecteren dat. Geloof moet mensen gelukkig maken en bij elkaar brengen. Veel van mijn leerlingen zijn moslim. Ik zeg hen dat het kan, een relatie tussen een moslim en een christen.” Het geheim van hun huwelijk schuilt in communicatie. „We maken heldere afspraken en ik geef mijn grenzen aan. In Algerije liggen mijn dochters en ik in bikini te zonnen”, besluit ze. (KDR)
‘Kerstmis vieren wij op z’n Deens, Pasen op z’n Grieks en orthodox’
Martin Olesen is Deen en protestant, Diti Joannidou Griekse en orthodox en ze wonen met hun gezin in Antwerpen. Hun drie kinderen werden in de katholieke Kerk gedoopt. Een unieke combinatie?
Het echtpaar huwde in Griekenland en dat was, volgens Olesen, beslist geen sinecure. „Daar wilde men dat ik me orthodox liet dopen, maar ik was niet Grieks-orthodox en wilde dat ook niet worden. En ook al zijn ze in de Grieks-orthodoxe Kerk wat dat betreft streng, toch lukte het ons, weliswaar met veel stempels en vertalingen in het Grieks, het Deens en het Nederlands.”
Diti Joannidou werd geboren in Athene en kwam in België studeren. Martin voelt zich Deen in hart en nieren, maar hij noemt zich toch half-Belg omdat hij hier opgroeide. Zijn ouders werkten in de inmiddels opgedoekte Deense zeemanskerk in Antwerpen. Daar werd hij gedoopt in de Deense Volkskerk, de protestantse staatskerk waarvan iedere Deen haast automatisch lid is.
„Dat onze kinderen katholiek gedoopt zijn, beslisten we samen”, zegt Martin Olesen. „We wonen immers in België en hier is de meerderheid van de christenen katholiek. Zijn we overigens niet allemaal gewoon christen? Via via kwamen we in contact met een fijne oude priester die openstond voor onze vraag. Hij vond het geen probleem dat Diti en ik van andere Kerken zijn en hij doopte onze drie kinderen in een van de Antwerpse binnenstadkerken. Onze oudste dochter deed dit jaar haar eerste communie in de Sint-Antoniusparochie, omdat kinderen in haar klas die daar ook vierden. En wij gingen mee naar de gezinsvieringen en de catecheses samen met de andere gezinnen. Heel plezierig en open allemaal.”
„In de orthodoxie zijn de vieringen veeleer formeel”, zegt Diti Joannidou. „De priester neemt de ceremonie helemaal op zich, de aanwezigen leveren geen bijdrage. Ons huwelijk was bijzonder wegens de aloude rituelen en het religieuze decorum, de doopselviering van onze kinderen wegens het feestelijk karakter met muziek en persoonlijke teksten in drie talen.”
Het gezin Olesen-Joannidou houdt zeer aan zijn diverse culturele achtergrond. De kinderen worden opgevoed in zowel de Deense, Griekse als Belgische tradities. Kerstmis wordt uitgebreid gevierd, zoals het in Denemarken de gewoonte is. Pasen viert het gezin dan weer in Griekenland. „Daar leeft Pasen echt”, zegt Olesen. „Iedereen gaat dan naar de kerk. De Orthodoxie staat garant voor een intense godsdienstbeleving met mooie gezangen en rijke afbeeldingen. Een prachtige ervaring.”
Diti Joannidou verwoordt wat voor beiden belangrijk is: „Het gaat ons om de essentie van het christen-zijn, namelijk liefhebben, vergeven, helpen. En om de tradities die onze culturele achtergrond in stand houden.” (EDS)