Ludo Abicht actualiseert zijn boek ‘Joden van Antwerpen’

Voor wie het niet wist: de Antwerpse filosoof en publicist Ludo Abicht is geen jood. Het is via familie en zijn studies in onder meer de VS – Abicht maakte er een doctoraat over de Joods-Tsjechische auteur Paul Adler - dat hij de joodse cultuur op het spoor kwam. Maar eenmaal terug in Antwerpen ontdekte hij er het koosjer restaurant Hoffy’s in de Lange Kievitstraat en de diverse joodse gemeenschappen van de Sinjorenstad. Abicht publiceerde zijn De Joden van Antwerpen voor het eerst in 1986, in een reeks van de (linkse) flamingant Mark Grammens. Vorige dinsdag stelde hij een volledig herziene en geactualiseerde versie van het boekje voor. Intussen is hij door een andere flamingant, Karl Drabbe, Uitgeverij Vrijdag binnengeloodst.

Voor de presentatie van de nieuwe Abicht was zijn geliefde eethuis Hoffy’s barstensvol gelopen.

Kleine inleiding op het jodendom

De Joden van Antwerpen probeert niet alleen te verklaren waarom een groep mensen in de grootstad Antwerpen in de 21ste eeuw eeuwenoude en strenge wetten en gebruiken volgen. Het is tegelijk ook een kleine inleiding op het jodendom. En zowel Abicht als de andere sprekers die Drabbe uitgenodigd had (N-VA-politicus André Gantman, de gepensioneerde Nadine Iarchy, die al jaren geïnteresseerden in de Antwerpse synagoges rondleidt, en voorzitter Raphaël Werner van het Forum van Joodse Organisaties) waren het erover eens dat je het hedendaagse jodendom alleen kunt begrijpen met op de achtergrond: de Shoah en het feit dat de staat Israël bestaat. Wij bidden dagelijks voor een terugkeer naar Jeruzalem, zei Werner. Dat kleurt natuurlijk onze relatie met het huidige Israël.

De orthodoxe joden in Antwerpen bepalen het straatbeeld, maar zij vormen nog altijd een minderheid.

Onderwijs

De joodse bevolking in Antwerpen is ten gevolge van de Shoah en emigratie drastisch verminderd, maar het aantal traditioneel religieuze joden (orthodoxen en chassidim) is vandaag veel groter dan voor de oorlog. Dit verschil is vooral opvallend in het onderwijs: 85 à 90 procent van de joodse kinderen gaat tegenwoordig naar eigen joodse scholen. Gevolg is dat er bijna geen contact meer is tussen joodse en niet-joodse kinderen, aldus Abicht. Vergeleken met de situatie van voor de oorlog, leven de joodse inwoners van de stad nu inderdaad in een groter isolement. De meeste niet-joden hebben ook geen benul van de enge verwantschap van het jodendom met hun eigen christelijke of humanistische levensbeschouwing, merkt Abicht op.

Deze onwetendheid is negatief, onder meer omdat antisemitisme nooit ver uit de buurt van eender welk ander racisme leeft. Ludo Abicht

Drie keer verjaagd

De joden werden al drie keer uit Antwerpen verjaagd: een eerste keer in de 14de eeuw, een tweede keer met de Contrareformatie en een derde keer voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Alleen een betere kennis van elkaar kan dergelijke catastrofes vermijden. Maar helaas is de actualisering van Abichts zo noodzakelijke boekje niet altijd even secuur. Zo vertelt de auteur bv dat burgemeester Bart De Wever definitief afrekende met het foute collaboratieverleden van Vlaams-nationalisten op de jaarlijkse bijeenkomst in september van vertegenwoordigers van verschillende godsdiensten en levensbeschouwingen bij het monument ter herinnering aan de deportaties aan de Antwerpse Belgiëlei, terwijl De Wever zijn mea culpa uitsprak tijdens een Shoah-herdenking in mei 2015.

Op zondag 2 september 2018 stapt Sant’Egidio opnieuw op naar de Belgiëlei om de razzia’s en deportaties te herdenken.

Curieus Zurenborg

De jongste jaren groeit er ook in Antwerpen eindelijk meer aandacht voor de razzia’s in de nazomer van 1942 in de straten van Antwerpen. Voor het tweede jaar op rij organiseerde Curieus Zurenborg afgelopen woensdag een herdenkingswandeling, die trouwens voorbijliep aan Hoffy’s, net terwijl Ludo Abicht er de nieuwe uitgave van zijn boek voorstelde. De historische duiding was opnieuw van expert (en universiteitsrector) Herman Van Goethem, de jarige Tom Lanoye zorgde voor de literaire omkadering. Ook Open VLD-schepen van Onderwijs Claude Marinower bracht er een getuigenis: zijn vader was een van de weinigen van de 25.000 joden en zigeuners die vanuit België naar de concentratiekampen gedeporteerd werd, die de hel overleefde. Maar Marcel Marinower was zo verzwakt dat hij kort na de oorlog overleed.

Claude Marinower citeerde nog eens Elie Wiesel: ‘De doden vergeten zou hetzelfde zijn als hen voor een tweede keer vermoorden.’

Ludo Abicht, De Joden van Antwerpen, Uitgeverij Vrijdag, 151 pagina’s, 19,95 euro.

Herdenkingswandeling

De herdenkingswandeling van Sant’Egidio start op zondag 2 september om 18 uur aan de Sint-Carolus Borromeuskerk op het Hendrik Conscienceplein en eindigt aan het monument op de Belgiëlei, waar het woord gevoerd zal worden door opiniemaker Rik Van Cauwelaert, bisschop Jean-Pierre Delville, secretaris-generaal Willy Kahan van Shomre Hadass en voorzitster Hilde Kieboom van Sant’Egidio.