Mark Van de Voorde (78) strijdvaardiger dan ooit in ‘Niet in onze naam’

Met de oud-hoofdredacteur van Kerk & Leven praten we over zijn nieuwste boek Niet in onze naam (Otheo, 2025), over zijn dochter Rebecca en schoonzoon Thomas De Graeve (VRT) in de Verenigde Staten en over het nieuwe kerkgebouw aan het station in Brugge waar hij zich mee voor engageert. Het is duidelijk, Mark Van de Voorde is nog altijd druk bezig.

Allereerst, hoe gaat het?

Oud aan het worden, hé. Maar ik voel het niet. Ik ben nog altijd even druk bezig. Ik kan het niet laten (lacht).

Je boek gaat over geloof en politiek. Thema’s die jou al lang bezighouden.

Beroepsmatig ben ik in beide werelden lang actief geweest: 17 jaar als hoofdredacteur van Kerk & Leven en daarna als speechschrijver bij CD&V-politici Yves Leterme, later Herman Van Rompuy en ten slotte ook Steven Vanackere. Als kind volgde ik de politiek al. Mijn keuze voor de studierichting Politieke en Sociale Wetenschappen was snel gemaakt. Die interesse heeft ook te maken met mijn positionering in het geloof. Het drijft me tot engagement in de wereld. Ik ben voldoende verwonderd over de mooie dingen van het leven om niet cynisch te worden, maar ook voldoende verontwaardigd om niet naïef te zijn.

Voor mij is het vanzelfsprekend om als christen ook democraat te zijn (hoewel niet per se christendemocraat). Het is niet toevallig dat de democratie ontstond in het Westen. De christelijke mensvisie zorgde voor het filosofische fundament waarop een seculiere overheid zich kon vestigen. Hierin vinden we de geestelijke grondslag voor de mensenrechten. De democratie houdt rekening met de zondigheid van de mens en maakt dat machten elkaar controleren. Niemand heeft absolute macht.

Was er een concrete aanleiding voor het boek?

Ik had een column geschreven voor het Nederlandse blad Volzin, waarin ik mijn ontevredenheid uitte over het feit dat ‘de Kerk’ en christenen niet luid en duidelijk genoeg het populisme veroordelen dat misbruik maakt van christelijke symbolen en bronnen. Daarop contacteerde Harold Polis(Otheo Books) me met het voorstel een essay te schrijven op basis van drie vragen: ‘Waarom scoren radicale populisten door te zwaaien met de vlag van het geloof?’, ‘Waarom moet de kerk zich verzetten tegen het politieke ­misbruik van het geloof?’ en ‘Waarom is het een christelijke plicht om de ­democratie te verdedigen?’

Je dochter Rebecca is met haar man, VRT-correspondent Thomas De Graeve, en hun kinderen naar de VS verhuisd. Toch een beetje ongerust? 

Ik ben eerder trots dan ongerust wat hen betreft. Een buitenlandse reporter en zijn gezin zullen ze niet zo gauw viseren, denk ik. Rebecca heeft altijd al in de Verenigde Staten willen wonen, dus voor haar is het een droom. Lastig is wel dat ze geen green card kan krijgen en dus niet mag werken. Nu de kleinste ook naar school mag, zal ze zich waarschijnlijk op vrijwilligerswerk storten, als leesmama of zo.

In je boek gaat het nochtans geregeld over een zekere Donald Trump…

Inderdaad. Trump lijkt wel een karikatuur van alle mechanismen die de democratie onderuit halen. Zelf blinkt hij absoluut niet uit in christelijk gedrag. Waarom geloven zoveel mensen hem dan als hij met de Bijbel staat te zwaaien? Enerzijds wijs ik op ‘domheid als moreel vergrijp’: men wil gewoon niet beter weten. Anderzijds is er de leegte en ontzieling in de samenleving, die roept om een sterke leider die een geïdealiseerd verleden herstelt.

Intussen worden massaal mensen zonder (en zelfs mét) papieren geporteerd, kinderen van hun ouders gescheiden … Hoe kun je beweren dat dit ‘het goede’ is? Beweren dat het kwade eigenlijk goed is, in de Bijbel wordt dat een zonde tegen de heilige Geest genoemd. Xenofobie zit in het instinct van de mens. Ik herken het soms zelfs bij mezelf. Maar de christelijke boodschap is net dat we allemaal kinderen zijn van dezelfde Vader. Het geloof helpt me om mijn instinct te overstijgen. Ik hoop maar dat de instellingen van de VS, toch een van onze oudste democratieën, sterk genoeg zullen blijken om de regering-Trump te overleven.

Vind je nog steeds dat kerkleiders zich te weinig laten horen?

Dit soort kwaad moet je echt in de kiem smoren, want autocraten verlokken de massa en voor je het weet krijgen ze de bovenhand. De Kerk moet bescheiden zijn als speler in de maatschappij, maar niet in haar boodschap. De episcopaalse bisschop Mariann Budde heeft dat heel goed gedaan op de dag van de inauguratie van Donald Trump. Ook de pausen Franciscus en Leo XIV durfden zich duidelijk uit te spreken. Ik zou willen dat die tendens ook wat meer overwaait naar België.

Spreekt de Kerk ook niet door haar daden van solidariteit in talrijke parochies en groepen?

Dat is waar, daar zie ik heel mooie dingen gebeuren. Als ik alleen al naar mijn eigen parochie kijk op Sint-Andries - Sint-Michiels in Brugge, dan denk ik bijvoorbeeld aan Huizen van Vrede, een vrijwilligerswerking die woningen huurt en renoveert om erkende vluchtelingen aan betaalbare huisvesting te helpen. Als er één organisatie is die opkomt voor mensen aan de rand van de samenleving, dan is het de Kerk wel. Maar dat is niet genoeg. Ze moet het ook preken, en niet alleen aan de ambo, maar ook in de grote media.

De Kerk verloor veel van haar geloofwaardigheid door misbruikschandalen in het collectieve geheugen.

Lees ook

Onder mijn oude wilg – Mark Van de Voorde [column]

Lees het volledige artikel

Klopt. Ze is nog steeds aan het wennen aan haar toestand van machteloosheid. Maar die machteloosheid verleent haar net het gezag van de vrijheid. Mensen verwachten hoop. Die zullen ze niet krijgen van de beloftes van populisten, die vroeg of laat door de mand vallen. Ze kunnen het verleden niet terugbrengen, en al zeker geen droombeeld daarvan.

Weet je, ik heb in mijn tuin een oude wilg staan. Hij was volledig hol geworden en de tuinman besloot hem tot een meter hoog te snoeien. Ik liet het trotse maar volledig uitgeholde afgezaagde deel ernaast liggen als een herinnering aan wat ooit geweest was. Mijn boom was dood, dacht ik. Maar wat bleek? Amper een jaar na de drastische snoeibeurt groeit er opnieuw een weelde van takken aan de stam. Hij heeft nog nooit zo mooi gestaan! Een groot deel van mijn boek schreef ik aan het terrastafeltje onder de jonge scheuten van de oude boom. Als dat geen inspirerend beeld is!

Terwijl kerkgebouwen worden afgestoten, bouwt jullie parochie er net een nieuw. Hoe gaat het met de plannen?

Ons team wil daarmee een keuze voor de toekomst maken: een kerkgebouw aangepast aan de noden van een hedendaagse christelijke gemeenschap. Ook bij ons worden er kerken gesloten, maar samen groeien we naar een volledig nieuwe kerkcampus. Die ligt niet ver van het treinstation van Brugge, midden in een groene woonwijk. Het is een ecologisch, sociaal en liturgisch doordacht totaalproject. De plannen zijn rond en een ontwerpwedstrijd besliste al over de architectuur. Het bisdom heeft zijn goedkeuring gegeven. Nu is het nog wachten op groen licht van de stad, die overigens goed bij het proces betrokken werd. Het komt er dus wel, maar we moeten helaas nog wat geduld hebben.

Bestel het boek ‘Niet in onze naam’

DE DRIE 
helden van moed en verzet volgens Mark Van de Voorde

1. Titus Brandsma • Nederlandse karmeliet, rector, journalist, mysticus en verzetsstrijder, veroordeelde de jodenvervolging en stierf in een Duits concentratiekamp. ‘God is diepste grond van ons wezen en moet in onze daden zichtbaar zijn.’
2. Dietrich Bonhoeffer • Duitse lutherse theoloog, predikant, seminarieleider en verzetsstrijder, was lid van de Bekennende Kirche en werd in opdracht van Hitler terechtgesteld. ‘Het is verderfelijk om Christus te bewaren voor de kerk. Christus is gestorven voor de wereld.’
3. Mariann Budde • Amerikaanse episcopaalse (anglicaanse) bisschop van Washington, wees tijdens de nationale gebedsdienst na zijn inauguratie president Trump terecht. ‘In naam van God vraag ik u om barmhartigheid te hebben met mensen die nu bang zijn.’