Migratieproblematiek te complex voor slogans

Het Théâtre Saint-Michel van het gelijknamige Brusselse jezuïetencollege was vorige week voor zo’n grote zaal meer dan behoorlijk volgelopen. Wie vandaag meer dan 450 betalende geïnteresseerden bijeen krijgt voor een debatavond over zo’n complex onderwerp als de migratie, mag van een geslaagde avond gewagen. Jesuit Refugee Service (JRS) Belgium kreeg het voor elkaar. Maar daarmee is het nog niet mission accomplished. Het laatste woord over de migratieproblematiek is nog lang niet gezegd en dat zal zeker niet gebeuren zolang over het fenomeen in slogantaal wordt gesproken. Die avond hielden de uitgenodigde specialisten in het panel zich ver daarvan en brachten feiten en prognoses aan. Ze gingen bovendien met veel nuance op elkaars vragen en opmerkingen in.

De avond was eentalig Frans, onder meer omdat sprekers uit Frankrijk het Nederlands niet beheersen. Komt er binnenkort een ‘reprise’ in Vlaanderen?

JRS werd in 1980 door Pedro Arrupe, de toenmalige generale overste van de jezuïeten, opgestart en is actief in meer dan vijftig landen rond drie assen: vergezellen, dienen en verdedigen van de rechten van vluchtelingen en gedwongen migranten. Het luik vergezellen maakt JRS Belgium onder meer concreet via de begeleiding van uitgeprocedeerde migranten in gesloten centra en terugkeerhuizen, zoals directeur Baudouin Van Overstraeten in herinnering bracht. Mensen zijn er vaak erg wanhopig en onze vrijwilligers zijn zowat de enigen die hen er nog een luisterend oor aanbieden. Dat sluit aan bij de oorsprong van de Sociëteit van Jezus: de eerste jezuïeten in Parijs studeerden hard, maar trokken ook tijd uit om de armen van de stad op te zoeken.

‘Vluchtelingen opzoeken om voor of met hen te werken’, wou debatleider Paul Germain van TV5Monde weten. ‘In de eerste plaats om met hen te zijn’, antwoordde Baudouin Van Overstraeten.

Je kunt vluchtelingen en gedwongen migranten echter ook dienen door gedegen informatie over het fenomeen van de migratie te verspreiden. Dat is alvast de taak van Myria, de Belgische onafhankelijke overheidsinstelling waarvan François De Smet – tevens als filosoof verbonden aan de Université Libre de Bruxelles en chroniqueur bij onder meer de Franstalige publieke zender – de directeur is. De Smet is een interessant denker, want uitstekend gedocumenteerd, gedurfd en toch altijd genuanceerd; jammer dat deze stem in Vlaanderen nauwelijks aan bod komt. Het grootste aantal legale migranten komt nog altijd voor gezinshereniging naar ons land, zei De Smet, gevolgd door migranten om redenen van studie of werk; de vluchtelingen komen hooguit op de derde plaats.

Wat het migratiedebat bemoeilijkt, is dat het steevast vermengd wordt met vragen rond identiteit, terwijl 2,5 asielzoekers op 1.000 Europeanen onze identiteit allerminst bedreigen. François De Smet

Verrassend was ook de aanwezigheid van een topdiplomaat in het panel. De Fransman Pierre Vimont was van 2010 tot 2015 secretaris–generaal van de European External Action Service (EEAS) – het diplomatenkorps dat de Europese Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlands- en Veiligheidsbeleid bijstaat – en organiseerde als dusdanig de migratietop van La Valetta in november 2015, in volle vluchtelingencrisis. Vimonts voorzichtige toon was duidelijk: La politique, c’est l’art des choses possibles. De onderhandelaar van de Europese deal met Turkije blijft deze dan ook verdedigen, want zo hebben we alvast de toevloed gestopt van vluchtelingen waar mensenhandelaars grof geld aan verdienden door ze naar Lesbos of over de Balkan naar de Europese grenzen te brengen.

Maar de vereiste Europese unanimiteit maakt het moeilijk in deze materies vooruit te gaan; vele regeringsleiders hanteren vooral de peilingen als moreel kompas. Pierre Vimont

De enige Vlaming in het JRS–panel was dominicaan Johan Leman, emeritus hoogleraar antropologie aan de KU Leuven en stichter van Foyer in Molenbeek. Ik krijg nog dagelijks boze berichten over Unia in mijn mailbox en verdedig Unia dan, maar wil toch even eraan herinneren dat ik de deur van het Centrum voor Gelijke Kansen en Racismebestrijding achter mij dichtsloeg. In zijn bekende lossere stijl bracht pater Leman toch enkele fundamentele preciseringen aan. Migratie is eigenlijk grotendeels verstedelijking; zowel miljoenen Chinezen binnen China als Afrikanen op het Afrikaanse continent als vluchtelingen bij ons zoeken de stad op. En nog belangrijker: Prognoses leren dat de wereldbevolking nog groeit tot 2050 à 2060, maar dan volgt stagnatie en vergrijzing.

Het is al vaker gezegd, maar over enkele decennia zal onze arbeidsmarkt om migranten smeken. Johan Leman