Wat je moet weten om de exhortatie over het gezin te beoordelen

Wie meteen op zoek gaat naar de hete hangijzers in het document (gaan we eindelijk holebirelaties aanvaarden?), zal wellicht teleurgesteld zijn. Maar voor wie tussen de regels kan lezen, is er reden tot hoop.

Wat vooraf ging

In 2014 en 2015 kwamen bisschoppen uit de hele wereld telkens 3 weken lang in Rome samen om na te denken over de uitdagingen waar christelijke gezinnen vandaag voor staan en over hun betekenis voor de kerk en de samenleving. Als er 1 ding duidelijk werd, is het wel dat het gezin de kerk nauw aan het hart ligt. Ze wil gezinnen ondersteunen om kernen te zijn waarin Gods liefdeskracht aan het werk is.

Over hoe dit best kan gebeuren, lagen de meningen soms ver uiteen. Er bestaat nu eenmaal een grote kloof tussen het christelijke ideaal en de sociale realiteit. Het slotdocument met de besluiten van de synodevaders was dan ook een compromis. De vraag is nu: wat doet de paus ermee? Zaterdag ondertekent hij zijn postsynodale exhortatie, die kort nadien gepubliceerd zal worden.

1. De paus zal standpunten van voorgangers niet uitdrukkelijk herroepen

In 1980 vond al eens een synode plaats over het gezin. De toenmalige paus Johannes-Paulus II schreef zijn visie neer in de exhortatie Familiaris Consortio.Het is niet de gewoonte dat pausen elkaars werk terugdraaien. Als paus Franciscus dat wel doet, bestaat de kans dat zijn eigen werk ook weer door een opvolger teniet gedaan wordt. Streeft hij naar verandering op de lange termijn, dan kiest hij de weg van de geleidelijkheid. Ook om de eenheid in de kerk te bewaren, zal de paus de besluiten van de synodevaders respecteren en in de lijn blijven met hun slotdocument.

Met andere woorden, de onverbreekbaarheid van het huwelijk zal het fundament blijven van de christelijke visie op het gezin. En het huwelijk blijft voorbehouden voor heterostellen.

2. De houding van de kerk is wel fundamenteel veranderd

Waar Familiaris Consortio een vermanende toon aansloeg en weinig begrip toonde voor de uitdagingen waarmee gezinnen geconfronteerd worden, vraagt het slotdocument van de synodevaders al (in paragraaf 70) dat de pastorale praktijk moet uitgaan van de positieve elementen in relaties die nog niet of niet meer helemaal beantwoorden aan het christelijke ideaal.

De kerk is geen tolhuis. Paus Franciscus

De paus vergelijkt de kerk liever met een liefhebbende moeder of met een veldhospitaal, dat daar is waar mensen met hun kwetsuren verzorgd worden.

3. De piramide van de kerk is omgekeerd

De bisschoppensynode werd als vergadermodel in het leven geroepen na het Tweede Vaticaans Concilie. Bedoeling was om lokale kerken sterker te betrekken bij het beleid en om de paus te adviseren.

De decentralisatie van de beslissingsmacht in Rome stokte door de jaren heen. Paus Franciscus maakt er opnieuw werk van.

Dat maakte de methode waarmee de synode werkte, al duidelijk. Er was meer ruimte voor debat dan op voorgaande synodes. Daardoor kwam ook aan het licht hoe verschillend de uitdagingen zijn voor gezinnen in Afrika, het Midden-Oosten of Europa. Om de pastorale praktijk beter af te stemmen op de plaatselijke situatie, is het nodig om bepaalde bevoegdheden naar bisschoppenconferenties door te schuiven, vindt de paus. Welke bevoegdheden dat precies zijn, is de grote vraag.

Meer autonomie voor plaatselijke kerken is alleszins een uitweg uit tegenstellingen die niet eenvoudig op te lossen zijn.

4. Loflied op de liefde

Mgr. Luc Van Looy, die ook aanwezig was op de synode, verwacht dat de paus zijn exhortatie opnieuw schrijft volgens de bekende 3-slag van kardinaalCardijn: zien, oordelen en handelen. Vervang dat oordelen maar door begrijpen, zegt de Gentse bisschop erbij:

Als we 1 ding leerden, is het wel dat we niet moeten oordelen. Bisschop Luc Van Looy

De synode ging over veel meer dan alleen die communie voor hertrouwde echtgescheidenen of het homohuwelijk. Ik verwacht dan ook dat de brief van de paus een meditatie wordt op Gods liefdeskracht en hoe die gestalte kan krijgen in het gezin, zegt Van Looy. Zeker de moeite waard ter inspiratie voor alle gelovigen.

De president van de Pauselijke Raad voor het Gezin, Mgr. Vincenzo Paglia, noemde het document al een loflied op de liefde.