‘Nieuwe ontstaat in de praktijk’

Conflict over document gezinssynode wortelt in diepgaande veranderingen

In een interview stelde kardinaal-staatsecretaris Pietro Parolin onlangs dat het synodedocument Amoris laetitia en de discussie die dat in de wereldkerk veroorzaakt, getekend zijn door de ‘paradigmawijziging’ die plaatsvindt tijdens Franciscus’ pontificaat. Amoris laetitia, vrucht van twee bisschoppensynodes over het gezin, brengt de mogelijkheid te berde dat hertrouwde echtgescheidenen worden toegelaten tot de communie. Volgens enkele hooggeplaatste geestelijken zaait de paus er verwarring mee onder de gelovigen. Door het gebruik van het woord ‘paradigmawijziging’ lijkt kardinaal Parolin een grondige wijziging te bedoelen van de manier waarop de Kerk naar het geheel van wereld en mens kijkt.
Elk jaar beschrijft de Nederlandse journalist Christian van der Heijden het pontificaat van Franciscus. „‘Paradigmaverandering’ vind ik overdreven”, zegt hij. „Je gebruikt het voor een revolutionaire verandering in een wereldbeeld, bijvoorbeeld toen Copernicus de zon en niet de aarde bestempelde als middelpunt van alles. Toch is er sprake van een diepgaande verandering, waarbij de waarheid, zoals Thomas van Aquino ze opvatte, verdween naar de achtergrond ten voordele van de barmhartigheid en de onderscheiding.”
Die houding riep verzet en tegenspel op. Vier kardinalen, van wie twee nu zijn overleden, formuleerden openlijk hun twijfels, de zogenoemde dubia. „Mensen zijn in verwarring en dat is niet goed”, zei de Nederlandse [node:field_streamers:0] kardinaal Wim Eijk laatst in het dagblad Trouw. „Neem die twijfel weg.”
„De kwestie van de hertrouwde echtgescheidenen vind je in Amoris laetitia zowaar in een voetnoot”, zegt Van der Heijden. „De paus lijkt af te wachten hoe de kwestie in de praktijk door de bisschoppen wordt aangepakt. Daarom ook reageerde hij niet op de dubia. Het barmhartigheidsdenken moet vorm krijgen in de pastoraal. ‘Wat zou Jezus in dit geval doen?’, luidt de vraag. Paus Franciscus wil daarmee elke vorm van farizeïsche omgang met wetten en regeltjes de pas afsnijden. Dat wekt in een deel van de Kerk grote ongerustheid en verzet.”
Volgens André Truyman, gepensioneerd journalist die al sinds 1964 de pauselijke actualiteit volgt, is er een hervorming aan de gang „en dat ondanks het feit dat in het vijfde jaar van Jorge Bergoglio’s pontificaat heel wat van diens beloften niet werden vertaald in concrete veranderingen.”
André Truyman: „Was voorheen de curie het hoogste bestuursorgaan, dan is dat vandaag de bisschoppensynode, een orgaan dat onder Johannes-Paulus II en Benedictus XVI weinig betekende. Nu komt het eropaan door te zetten. De paus werkt samen met het wereldepiscopaat, maar hij neemt wel degelijk de beslissingen. Tegelijk zijn de verwijten aan zijn adres vandaag gemeengoed onder bepaalde katholieken die hem beschouwen als ‘gevaarlijk’. Het loont dan ook de moeite de Vaticaanse actualiteit alert te volgen.”