Onderweg

Tijdens onze zomervakantie ontvingen we een mail van een lezer uit Brasschaat: „Ik lees voor de zoveelste keer in Kerk & Leven het woord ‘synodaal’. Kunt u dat eens in een artikel duidelijk maken?” Dat is een pertinente vraag. ‘Synodaal’ is afgeleid van ‘synode’, een kerkvergadering. Dat woord komt vermoedelijk van het Griekse begrip sun-odos, ‘samen op weg.’ Synodes zijn meestal bijeenkomsten van bisschoppen, maar ‘synodaal’ verwijst net zo goed naar de hele kerkgemeenschap.
Jezuïet Jos Moons onderscheidt in ‘samen op weg’ twee aspecten: we vormen samen Kerk en we zijn op weg. De Kerk bestaat dus uit ons allen en we staan nooit stil. Dat is ook de betekenis van de synodale oefening die paus Franciscus vorig jaar lanceerde. De voorbije maanden werden op vele plekken in de wereld – ook bij ons – enquêtes en gesprekken georganiseerd waarbij gelovigen hun licht konden laten schijnen over de Kerk. De bevindingen worden in rapporten gegoten die uiterlijk op 15 augustus in het Vaticaan worden verwacht, zoals u hier kunt lezen.
Een eerste analyse leert dat klerikalisme klaarblijkelijk de voornaamste ergernis is van vele katholieken. Gelovigen snakken naar een andere beleving van het priesterschap en naar een andere invulling van leiderschap. Dat zal veel kerkvrijwilligers bij ons als muziek in de oren klinken. Meer nog, ongetwijfeld zullen ook veel priesters het roerend eens zijn.
Die bekommernis sluit naadloos aan bij een tweede rode draad: de positie van de vrouw in de Kerk. Wanneer een oude wonde niet wordt aangepakt, blijft ze etteren. De Amerikaanse theologe Phyllis Zagano vat het droog samen: „Klerikalisme is een plaag voor de Kerk, en vrouwen worden niet gerespecteerd of opgenomen in het leiderschap.” „We weten het al jaren, maar er verandert zo weinig”, zullen veel lezers nu zuchten. Oude debatten, die geregeld [node:field_streamers:0] oplaaien en dan weer schijnbaar worden gedoofd, blijven smeulen en het uitblijven van resultaten ondermijnt de motivatie van het godsvolk.
De moeilijkheid schuilt hierin dat synodaliteit niet hetzelfde is als inspraak zoals we die kennen uit het civiele leven. De Kerk is geen democratie. Het klinkt mooi om te zeggen dat we samen op weg gaan, maar de vraag blijft: waar gaan we naartoe en wie bepaalt de richting? In oktober 2023 zullen bisschoppen uit de hele wereld naar Rome trekken om zich te buigen over de vele verzuchtingen en inzichten. Daarin schuilt natuurlijk ironie. Hoewel er ook enkele leken aanwezig zullen zijn, zal de clerus vergaderen over het klerikalisme. Dat hoeft geen onoverkomelijk probleem te zijn, de paus en veel bisschoppen zijn zich bewust van de situatie, maar de methode weerspiegelt toch het probleem.
Het is knap van paus Franciscus dat hij het aandurft gelovigen uit de hele wereld te betrekken, maar uiteraard creëert hij daardoor ook verwachtingen. We mogen redelijkerwijze niet verlangen dat al onze persoonlijke wensen worden ingewilligd, maar ergens moeten de resultaten toch zichtbaar en tastbaar worden. Je mening niet mogen geven, is al bij al minder erg dan je mening wel mogen geven zonder dat daar iets mee wordt gedaan.
Zullen de synodebisschoppen in staat zijn duidelijke conclusies te formuleren? Overwinnen ze de meningsverschillen die uiteraard blijven bestaan? Mag de Geest waaien door open deuren en ramen, of voelen bestaande structuren en methoden toch veiliger aan dan het risico van nieuwe paden? Uiteindelijk heeft de paus het laatste woord, een principe dat gevoelsmatig niet eenvoudig te verzoenen valt met het concept ‘synodaal’. Laten we hopen dat de stem van de Geest luidt genoeg klinkt door de monden van zo veel gelovigen. Die zijn graag bereid om samen onderweg te zijn, maar ze verwachten wel dat de weg naar een heilzame plek leidt.

Reageren op dit artikel? Dat kan op www.kerkenleven.be