Ooit afgevraagd waar onze notennamen vandaan komen?

In The Sound of Music leert oppas Maria de kinderen van kapitein Von Trapp de notennamen aan met een vrolijk deuntje, maar wist je dat ze eigenlijk afgeleid zijn van een gregoriaanse hymne?

Op een dag was de benedictijnse monnik Paulus De Diaken nogal hees. En dat net wanneer hij in de Paaswake het jubellied Exsultet moest zingen! In de sacristie loopt hij zijn stem warm met een gregoriaanse hymne die hij ter plekke uitvindt.

• Ut queant laxis
  resonare fibris
  mira gestorum
  famuli tuorum
  solve polluti
  labii reatum
  Sancte Iohannes

En dat betekent zoveel als:

• Opdat met helder stemgeluid
  het volk Gods wonderdaden roemt
  reinig, Johannes, hun gemoed,
  gij bode van de Heer genoemd.

Dom Paulus moet gedacht hebben dat Johannes De Doper hem kon redden van zijn heesheid. Was diens vader Zacharias niet met stomheid geslagen geweest toen hij geen geloof hechtte aan de engel die de geboorte van zijn zoon aankondigde? De hymne belandde in het getijdengebed bij het hoogfeest van de heilige op 24 juni.

In de 11de eeuw merkt de schrandere monnik Guido van Arezzo op dat elk vers precies één noot hoger begint dan het vorige. Hij besluit die noten de namen te geven die overeenkomen met de eerste lettergreep van het bijbehorende woord.

De ut wordt later in een aantal landen vervangen door een do, afkorting van Dominus, Heer.  In de 19de eeuw wordt het hexachord (zes tonen) uitgebreid tot een octaaf. De si komt erbij, afkorting van Sancte Iohannes, en de tweede do.

Onderstaand filmpje illustreert het mooi. Ik daag je uit om mee te zingen!